Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 15 / Mantra 61

65 Mantra
15/61
Devata- इन्द्रो देवता Rishi- मधुच्छन्दा ऋषिः Chhand- निचृदनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
इन्द्रं॒ विश्वा॑ऽअवीवृधन्त्समु॒द्रव्य॑चसं॒ गिरः॑। र॒थीत॑मꣳ र॒थीनां॒ वाजा॑ना॒ सत्प॑तिं॒ पति॑म्॥६१॥

इन्द्र॑म्। विश्वाः॑। अ॒वी॒वृ॒ध॒न्। स॒मु॒द्रव्य॑चस॒मितिं॑ समु॒द्रऽव्य॑चसम्। गिरः॑। र॒थीत॑मम्। र॒थित॑म॒मिति॑ र॒थिऽत॑मम्। र॒थीना॑म्। र॒थिना॒मितिं॑ र॒थिऽना॑म्। वाजा॑नाम्। सत्प॑ति॒मिति॒ सत्ऽप॑तिम्। पति॑म् ॥६१ ॥

Mantra without Swara
इन्द्रँविश्वाऽअवीवृधन्त्समुद्रव्यचसङ्गिरः रथीतमँ रथीनाँवाजानाँसत्पतिम्पतिम् ॥

इन्द्रम्। विश्वाः। अवीवृधन्। समुद्रव्यचसमितिं समुद्रऽव्यचसम्। गिरः। रथीतमम्। रथितममिति रथिऽतमम्। रथीनाम्। रथिनामितिं रथिऽनाम्। वाजानाम्। सत्पतिमिति सत्ऽपतिम्। पतिम्॥६१॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ : (विश्वा:) (गिर:) विद्या आणि सुशिक्षा युक्त वाणी असलेल्या (विद्वान आणि सुजाण सर्व नागरिकांनी) (समुद्रव्यचसम्) आकाशाप्रमाणे (विशाल राज्य असलेल्या आपल्या राजाचा आपल्या उत्साहपूर्ण वाणीने उत्साह वाढवावा) (रथीनाम्) शूरांमध्ये (रथीतमम्) सर्वोत्तम शूरवीराला (वाजानाम्) ज्ञानी-विज्ञाननी पुरुषांच्या (सत्यतिम्) सत्य व्यवहारांचा, विद्वानांचा आणि प्रजाजनांचा (पतिम्) रक्षक असलेल्या (इन्द्रम्) परमसंपत्तिशाली सभाध्यक्ष राजाला (विद्वान, सुजाण नागरिकांनी प्रशंसामय वचनांनी) (अवीवृधन्) उत्साहित करावे. ॥61॥
Essence
भावार्थ - राज पुरुषांनी आणि प्रजाजनांनी राजधर्माचे पालन करणार्‍या, ईश्वराप्रमाणे न्याय व शासन करणार्‍या सभापती राजाला नेहमी प्रोत्साहन देत राहावे. त्याप्रमाणे सभाध्यक्ष राजाचेही कर्तव्य आहे की त्याने राजपुरुषांचा आणि प्रजेचा उत्साह वाढवावा. ॥61॥
Subject
पुढील मंत्रातही तोच विषय (गृहाश्रमाची कर्तव्ये) विशद केला आहे -