Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 14 / Mantra 28

31 Mantra
14/28
Devata- ईश्वरो देवता Rishi- विश्वदेव ऋषिः Chhand- निचृद्विकृतिः Swara- मध्यमः
Mantra with Swara
एक॑यास्तुवत प्र॒जाऽ अ॑धीयन्त प्र॒जाप॑ति॒रधि॑पतिरासीत्। ति॒सृभि॑रस्तुवत॒ ब्रह्मा॑सृज्यत॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒रधि॑पतिरासीत्। प॒ञ्चभि॑रस्तुवत भू॒तान्य॑सृज्यन्त भू॒तानां॒ पति॒रधि॑पतिरासीत्। स॒प्तभि॑रस्तुवत सप्तऽ ऋ॒षयो॑ऽसृज्यन्त धा॒ताधि॑पतिरासीत्॥२८॥

एक॑या। अ॒स्तु॒व॒त॒। प्र॒जा इति॑ प्र॒ऽजाः। अ॒धी॒य॒न्त॒। प्र॒जाप॑ति॒रिति॑ प्र॒जाऽप॑तिः। अधि॑पति॒रित्यधि॑ऽपतिः। आ॒सी॒त्। ति॒सृभि॒रिति॑ ति॒सृऽभिः॑। अ॒स्तु॒व॒त॒। ब्रह्म॑। अ॒सृ॒ज्य॒त॒। ब्रह्म॑णः। पतिः॑। अधि॑पति॒रित्यधि॑ऽपतिः। आ॒सी॒त्। प॒ञ्चभि॒रिति॑ प॒ञ्चऽभिः॑। अ॒स्तु॒व॒त॒। भू॒तानि॑। अ॒सृ॒ज्य॒न्त॒। भू॒ताना॑म्। पतिः॑। अधि॑पति॒रित्यधि॑ऽपतिः। आ॒सी॒त्। स॒प्तभि॒रिति॑ स॒प्तऽभिः॑। अ॒स्तु॒व॒त॒। स॒प्त॒ऋ॒षय॒ इति॑ सप्तऋ॒षयः॑। अ॒सृ॒ज्य॒न्त॒। धा॒ता। अधि॑पति॒रित्यधि॑ऽपतिः। आ॒सी॒त् ॥२८ ॥

Mantra without Swara
एकयास्तुवत प्रजाऽअधीयन्त प्रजापतिरधिपतिरासीत्तिसृभिरस्तुवत ब्रह्मासृज्यत ब्रह्मणस्पतिरधिपतिरासीत्पञ्चभिरस्तुवत भूतान्यसृज्यन्त भूतानाम्पतिरधिपतिरासीत्सप्तभिरस्तुवत सप्तऽऋषयो सृज्यन्त धाताधिपतिरासीत् ॥

एकया। अस्तुवत। प्रजा इति प्रऽजाः। अधीयन्त। प्रजापतिरिति प्रजाऽपतिः। अधिपतिरित्यधिऽपतिः। आसीत्। तिसृभिरिति तिसृऽभिः। अस्तुवत। ब्रह्म। असृज्यत। ब्रह्मणः। पतिः। अधिपतिरित्यधिऽपतिः। आसीत्। पञ्चभिरिति पञ्चऽभिः। अस्तुवत। भूतानि। असृज्यन्त। भूतानाम्। पतिः। अधिपतिरित्यधिऽपतिः। आसीत्। सप्तभिरिति सप्तऽभिः। अस्तुवत। सप्तऋषय इति सप्तऋषयः। असृज्यन्त। धाता। अधिपतिरित्यधिऽपतिः। आसीत्॥२८॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे मनुष्यांनो, जो परमेश्वर (प्रजापति:) सर्व प्राणिमात्रांचा पालक असून (अधिपति:) सर्व सृष्टीचा स्वामी वा अध्यक्ष आहे, त्या परमेश्वराची तुम्ही (एकया) एका स्वराने (अस्तुवत) स्तुती करा. ज्याने या सर्व (प्रजा:) प्रजाजनांना (मनुष्यांना) वेदवाणीद्वारे (अधीयन्त) विद्यावान केले आहे, जो (ब्रह्मणस्पति:) वेदांचा रक्षक असून (अधिपति:) सर्वांचा स्वामी परमात्मा (आसीत्) आहे, ज्याने या (ब्रह्म) सकलविद्यायुक्त वेदांची (असृज्यत) रचना केली आहे, त्याची तुम्ही (तिसृभि:) प्राण, उदान आणि व्यान वायूच्या सहाय्याने (अस्तुतवत) स्तुती करा. (तुमचे शरीर, मन, प्राण, वेदमय व्हावेत) ज्याने (भूतानिक) सर्व पृथ्वी आदी भूतमात्राची (असृज्यन्त) उत्पत्ती केली आहे, जो (भूतानाम्) सर्व प्राण्यांचा, (पंचमहाभूतांचा) (पति:) रक्षक, वियामक आणि (अधिपति:) रक्षकांचाही रक्षक (आसीत्) आहे, त्या परमेश्वराचीच सर्व मनुष्यांनी (पञ्चभि:) समान वायू चित्त, बुद्धी, अहंकार आणि मन या पाच साधनांनी (अस्तुवत) स्तुती करावी. ज्या परमेश्वराने (सप्तऋषय:) पाच मुख्य प्राणादी वायू, महत्तत्व, समष्टि आणि अहंकार या सात पदार्थांची (असृज्यन्त) रचना केली आहे, जो (धाता) धारणकर्ता व पोषणकर्ता तसेच सर्वांचा (अधिपति:) सर्वेश्वर (आसीत्) आहे, त्या परमेश्वराची, हे मनुष्यांनो, तुम्ही (सप्तभि:) नाग, कूर्म्म, कृकल, देवदत्त, धनंजय इच्छा आणि प्रयत्न यांद्वारा (अस्तुवत) स्तुती करा (कारण तोच एक स्तवनीय, उपासनीय आणि प्रार्थनीय आहे, अन्य कोणीही नाही. )॥28॥
Essence
भावार्थ - सर्व मनुष्यांसाठी हेच उचित आहे की सर्व जगदुत्पादक, न्यायकर्ता परमात्म्याची स्तुती करावी, त्याच्याविषयीच ऐकावे, त्याच्याविषयीच विचार करावा आणि त्याचा अनुभव करावा. जसे हेमंत ऋतूमध्ये सर्व पदार्थ शीतल होतात, तसेच परमेश्वराची उपासना करून हृदयास शांत व संतुष्ट करावे. ॥28॥
Subject
या ऋतु चक्राची रचना कोणी केली, याविषयी पुढील मंत्रात प्रतिपादन केले आहे -