Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 14 / Mantra 19

31 Mantra
14/19
Devata- पृथिव्यादयो देवताः Rishi- विश्वदेव ऋषिः Chhand- आर्षी जगती Swara- निषादः
Mantra with Swara
पृ॒थि॒वी छन्दो॒ऽन्तरि॑क्षं॒ छन्दो॒ द्यौश्छन्दः॒ समा॒श्छन्दो॒ नक्ष॑त्राणि॒ छन्दो॒ वाक् छन्दो॒ मन॒श्छन्दः॑ कृ॒षिश्छन्दो॒ हिर॑ण्यं॒ छन्दो॒ गौश्छन्दो॒ऽजाच्छन्दोऽश्व॒श्छन्दः॑॥१९॥

पृ॒थि॒वी। छन्दः॑। अ॒न्तरि॑क्षम्। छन्दः॑। द्यौः। छन्दः॑। समाः॑। छन्दः॑। नक्ष॑त्राणि। छन्दः॑। वाक्। छन्दः॑। मनः॑। छन्दः॑। कृ॒षिः। छन्दः॑। हिर॑ण्यम्। छन्दः॑। गौः। छन्दः॑। अ॒जा। छन्दः॑। अश्वः॑। छन्दः॑ ॥१९ ॥

Mantra without Swara
पृथिवीच्छन्दोन्तरिक्षच्छन्दो द्यौश्छन्दः समाश्छन्दो नक्षत्राणि छन्दो वाक्छन्दो मनश्छन्दः कृषिश्छन्दो हिरण्यञ्छन्दो गौश्छन्दोजा च्छन्दः श्वश्छन्दः ॥

पृथिवी। छन्दः। अन्तरिक्षम्। छन्दः। द्यौः। छन्दः। समाः। छन्दः। नक्षत्राणि। छन्दः। वाक्। छन्दः। मनः। छन्दः। कृषिः। छन्दः। हिरण्यम्। छन्दः। गौः। छन्दः। अजा। छन्दः। अश्वः। छन्दः॥१९॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे स्त्री-पुरुषहो (मनुष्यांनो), ज्याप्रमाणे (पृथिवी) ही भूमी (छन्द:) स्वतंत्र आहे, (अंतरिक्षम्) आकाश (छन्द:) आनंदमय आहे, (द्यौ:) प्रकाशलोक (छन्द:) विज्ञानमय आहे, (समा:) वर्ष (छन्द:) बुद्धीमय आहे (नक्षत्राणि) तारागण (छन्द:) स्वतंत्र आहे (वाक्) वाणी (छन्द:) सत्य असावी (मन:) मन (छन्द:) स्वतंत्र आहे (वाक्) वाणी (छन्द:) सत्य असावी (मन:) मन (छन्द:) ----- निष्कपट आहे, (कृषि:) कृषिकर्म (छन्द:) उत्पन्न देणारे आहे, (हिरण्यम्) सुवर्ण (छन्द:) आल्हादकारी आहे (गौ:) गाय (छन्द:) आनंदाचे कारण आहे, (अजा) शेळी (छन्द:) सुखाचे कारण आहे आणि (अश्व:) घोडा आदी पशू-(भारवहन, स्वारी आदी साठी) (छन्द:) शक्ति मानवा स्वाधीन आहेत, त्याप्रमाणे (हे मनुष्यांनो) तुम्ही देखील विद्या, विनय आणि धर्माचरण याबाबतीत स्वतंत्र आहात (म्हणून विद्या शिका, विनयाने वागा आणि धर्माचरण करा)
Essence
भावार्थ - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमा अलंकार आहे. स्त्री-पुरुषांना पाहिजे की शुद्ध विद्या, क्रिया आणि स्वातंत्र्यवृत्तीने पृथ्वी आदी पदार्थांचे गुण, कर्म, स्वभाव जाणावेत आणि शेती (उद्योग, व्यापार आदी) कर्मांद्वारे सुवर्ण, रत्न आदींची प्राप्ती करावी. तसेच गौ आदी पशूंचे पालन करून आपले ऐश्वर्य वाढवावे ॥19॥
Subject
पुढील मंत्रात तोच विषय वर्णित आहे -