Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 14 / Mantra 14

31 Mantra
14/14
Devata- वायुर्देवता Rishi- विश्वेदेवा ऋषयः Chhand- स्वराड ब्राह्मी बृहती Swara- मध्यमः
Mantra with Swara
वि॒श्वक॑र्मा त्वा सादयत्व॒न्तरि॑क्षस्य पृ॒ष्ठे ज्योति॑ष्मतीम्। विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑ऽपा॒नाय॑ व्या॒नाय॒ विश्वं॒ ज्योति॑र्यच्छ। वा॒युष्टेऽधि॑पति॒स्तया॑ दे॒वत॑याङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द॥१४॥

वि॒श्वक॒र्मेति॑ वि॒श्वऽक॑र्मा। त्वा॒। सा॒द॒य॒तु॒। अ॒न्तरि॑क्षस्य। पृ॒ष्ठे। ज्योति॑ष्मती॒मिति॒ ज्योतिः॑ऽमतीम्। विश्व॑स्मै। प्रा॒णाय॑। अ॒पा॒नाय॑। व्या॒नाय॑। विश्व॑म्। ज्योतिः॑। य॒च्छ॒। वा॒युः। ते॒। अधि॑पति॒रित्यधि॑ऽपतिः। तया॑। दे॒वत॑या। अ॒ङ्गि॒र॒स्वत्। ध्रु॒वा। सी॒द॒ ॥१४ ॥

Mantra without Swara
विश्वकर्मा त्वा सादयत्वन्तरिक्षस्य पृष्ठे ज्योतिष्मतीम् । विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानाय विश्वञ्ज्योतिर्यच्छ । वायुष्टेधिपतिस्तयादेवतयाङ्गिरस्वद्धरुवा सीद ॥

विश्वकर्मेति विश्वऽकर्मा। त्वा। सादयतु। अन्तरिक्षस्य। पृष्ठे। ज्योतिष्मतीमिति ज्योतिःऽमतीम्। विश्वस्मै। प्राणाय। अपानाय। व्यानाय। विश्वम्। ज्योतिः। यच्छ। वायुः। ते। अधिपतिरित्यधिऽपतिः। तया। देवतया। अङ्गिरस्वत्। ध्रुवा। सीद॥१४॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे स्त्री (पत्नी) तू (ज्योतिष्मतीम्) विज्ञानवती आहेस. (त्वा) तुला (प्राणाय) (अपानाय) (व्यानाय) या (विश्वेस्मै) सर्व वायूंच्या पुष्टीकरिता (वायूंच्या नियमन, संयमादीकरिता) (अन्तरिक्षस्य) पाण्याच्या (पृष्ठे) भागावर (पुष्कळजल असलेल्या भूप्रदेशावर (विश्वकर्मा) शुभ कर्म करणार्‍या तुझ्या पतीने (सादयतु) नियुक्त करावे. (तुला सरोवर, कूप वापी असलेल्या जलमय प्रदेशात राहण्याची सोय करावी) (तेथे प्राणनियमन शक्य आहे) तू (विश्वम्) समस्त (ज्योति:) विमानाचे (यच्छ) ग्रहण कर आणि (वायु:) प्राणाहून अधिक प्रिय असा (ते) तुझा जो (अधिपति:) स्वामी आहे (तया) त्या देवतया) देवस्यरूप पतीबरोबर (गृहाश्रमात) (धु्रवा) दृढपणे (अड्गिरस्वत्) सूयार्यप्रमाणे प्रकाशित होऊन सिद्) रहा ॥14॥
Essence
भावार्थ - स्त्रियांना उचित आहे की ब्रह्मचर्याश्रमातमधे स्वयं विद्यावान झाल्यानंतर शारीरिक आणि आत्मिक बळ वाढविण्यासाठी (स्वत: यत्न करावे आणि) आपल्या संततीला निरंतन ज्ञान-विज्ञान देत रहावे. येथपर्यंत ग्रीष्मऋतूविषयीचे व्याख्यान संपूर्ण झाले ॥14॥
Subject
पुढील मंत्रातही तोच विषय वर्णित आहे -