Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 14 / Mantra 1

31 Mantra
14/1
Devata- अश्विनौ देवते Rishi- उशना ऋषिः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
ध्रु॒वक्षि॑तिर्ध्रु॒वयो॑निर्ध्रु॒वासि॑ ध्रु॒वं योनि॒मासी॑द साधु॒या। उख्य॑स्य के॒तुं प्र॑थ॒मं जु॑षा॒णाऽ अ॒श्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑॥१॥

ध्रु॒वक्षि॑ति॒रिति॑ ध्रु॒वऽक्षि॑तिः। ध्रु॒वयो॑नि॒रिति॑ ध्रु॒वऽयो॑निः। ध्रु॒वा। अ॒सि॒। ध्रु॒वम्। योनि॑म्। आ। सी॒द॒। सा॒धु॒येति॑ साधु॒ऽया। उख्य॑स्य। के॒तुम्। प्र॒थ॒मम्। जु॒षा॒णा। अ॒श्विना॑। अ॒ध्व॒र्यूऽइत्य॑ध्व॒र्यू। सा॒द॒य॒ता॒म्। इ॒ह। त्वा॒ ॥१ ॥

Mantra without Swara
धु्रवक्षितिर्ध्रुवयोनिर्ध्रुवासि धु्रवँयोनिमासीद साधुया । उख्यस्य केतुम्प्रथमञ्जुषाणाश्विनाध्वर्यू सादयतामिह त्वा ॥

ध्रुवक्षितिरिति ध्रुवऽक्षितिः। ध्रुवयोनिरिति ध्रुवऽयोनिः। ध्रुवा। असि। ध्रुवम्। योनिम्। आ। सीद। साधुयेति साधुऽया। उख्यस्य। केतुम्। प्रथमम्। जुषाणा। अश्विना। अध्वर्यूऽइत्यध्वर्यू। सादयताम्। इह। त्वा॥१॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - ( विदुषी गृहाश्रमी स्त्रीचा कुमारिका कन्येला उपदेश) हे स्त्री (कन्ये) तू आपले (साधुया) श्रेष्ठ कर्तव्य कर्म करीत (उख्यस्य) पातेल्यात चांगले शिजविलेल्या अन्नाप्रमाणे (प्रथमम्) आधी विचार करून ठरविलेल्या (केतुम्) बुद्धी (जुषाण्ग) कर्मांचे सेवन करीत जा (कर्म करतांना नीट विचार करीत जा अथवा नीट विचार केल्यानंतर कर्म वा संसारातील कामें करीत जा) तू (ध्रुवक्षिति:) एका ठिकाणी स्थिर निवास कर (जेथे तेथे भयकून नकोस) (ध्रुवयोनि:) आपल्या घरात अचंचलपणे रहा (ध्रुवा) तू आपला धर्म वा पालनीय नियमांविषयी ठाम (असि) आहेस, म्हणून तू (ध्रुवम्) (योनिम्) या स्थायी निवास-भवनामधे (आसीद) स्थिरपणे रहा. (त्वा) तुला (इह) या गृहाश्रमामध्ये (अध्वर्यू) करणीय यज्ञादी कर्म करविणार्‍या आणि (अश्विना) सर्व विद्यांमधे निष्णात अशा अध्यापक आणि उपदेशकांनी (सादयताम्) (या कर्तव्य-कर्मांमधे) स्थिरतेने स्थापित करावे (नियमांचे पालन करावयास लावावे) ॥1॥
Essence
भावार्थ - अध्यापन करणार्‍या आणि उपदेश देणार्‍या विदुषी स्त्रियांचे कर्तव्य आहे की त्यांनी ब्रह्मचर्यावस्थामध्ये कुमारी कन्याना गृहाश्रमासाठी आणि धर्मपालनासाठी आवश्यक तो सुशिक्षा देऊन त्यांना श्रेष्ठ बनवावे ॥1॥
Subject
अध्याय चौदावा आरंभ ^प्रथम मंत्रात स्त्रियांना उपदेश केला आहे -