Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 13 / Mantra 47

58 Mantra
13/47
Devata- अग्निर्देवता Rishi- विरूप ऋषिः Chhand- विराड ब्राह्मी पङ्क्तिः Swara- पञ्चमः
Mantra with Swara
इ॒मं मा हि॑ꣳसीर्द्वि॒पादं॑ प॒शुꣳ स॑हस्रा॒क्षो मेधा॑य ची॒यमा॑नः। म॒युं प॒शुं मेध॑मग्ने जुषस्व॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो निषी॑द। म॒युं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु॥४७॥

इ॒मम्। मा। हि॒ꣳसीः॒। द्वि॒पाद॒मिति द्वि॒ऽपाद॑म्। प॒शुम्। स॒ह॒स्रा॒क्ष इति॑ सहस्रऽअ॒क्षः। मेधा॑य। ची॒यमा॑नः। म॒युम्। प॒शुम्। मेध॑म्। अ॒ग्ने। जु॒ष॒स्व॒। तेन॑। चि॒न्वा॒नः। त॒न्वः᳖। नि। सी॒द॒। म॒युम्। ते॒। शुक्। ऋ॒च्छ॒तु॒। यम्। द्वि॒ष्मः। तम्। ते॒। शुक्। ऋ॒च्छ॒तु॒ ॥४७ ॥

Mantra without Swara
इमम्मा हिँसीर्द्विपादम्पशुँ सहस्राक्षो मेधाय चीयमानः । मयुम्पशुम्मेधमग्ने जुषस्व तेन चिन्वानस्तन्वो निषीद । मयुन्ते शुगृच्छतु यन्द्विष्मस्तन्ते शुगृच्छतु ॥

इमम्। मा। हिꣳसीः। द्विपादमिति द्विऽपादम्। पशुम्। सहस्राक्ष इति सहस्रऽअक्षः। मेधाय। चीयमानः। मयुम्। पशुम्। मेधम्। अग्ने। जुषस्व। तेन। चिन्वानः। तन्वः। नि। सीद। मयुम्। ते। शुक्। ऋच्छतु। यम्। द्विष्मः। तम्। ते। शुक्। ऋच्छतु॥४७॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - (प्रजाजनांद्वारे अथवा विद्वान मनुष्यांद्वारे राजाप्रती केलेली प्रार्थना हे (अग्ने) (अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असा) मनुष्य जन्म मिळालेल्या हे राजन्‌, आपण (मेधाष) सुखप्राप्तीकरिता (राष्ट्राच्या प्रगतीकरिता) (चीयमान:) सतत प्रगतीशील रहा. (सहस्राक्ष:) आपण हजार दृष्टी असलेले (सर्वत्र निरीक्षण करणारी जागरूक वृत्ती असलेले) आहात. (इमम्‌) या (द्विपावम्‌) दो पाय असलेल्या मनुष्य आदी प्राण्यांना तसेच (मेधम्‌) पवित्र, फलप्रद व लाभकारी (मयुम्‌) वन्य (पशुम्‌) गय आदी उपयोगी पशूंना (मा) हिंसी:) मारूं नका (या वन्य तथापि उपयोगी प्राण्यांचे सर्वथा रक्षण करा) उलट त्या (पशूम्‌) पशूंची (जुषस्त) सेवा करा (त्यांची वृद्धी होईल, राष्ट्रातील वन्यपशुसंपदा वाढेल, असे यत्न करा) (ठेन) त्या पुश-प्राण्यांच्या वृद्धीमुळे (चिन्वान्‌) वृद्धींगत होत आपण (तन्व:) आपल्या शरीरात (निषीद) स्थिर रहा (शरीरप्रकृती उत्तम ठेवा) (ते) आपणाकडून (शुक्‌) दु:खारी आणि (मयुम्‌) पिकांची नासाडी करणाऱ्या वन्य पशूंना (ऋच्छतु) दु:ख प्राप्त होवो (उपद्रवी आरण्य पशूंना मारा) (ते) आपल्या (यम्‌) ज्या शत्रूचा आम्ही (द्विष्म:) द्वेष करतो, (तम्‌) शत्रूदेखील तुमच्या (शुक्र) शोकाचा, (दु:ख अथवा क्रोधाचा) (ऋच्छतु) विषय होवो (आमच्या आणि तुमच्या उपद्रवी शत्रूचा तुम्ही विनाश करा) ॥47॥
Essence
भावार्थ - कुणीही सर्वांवर उपकार करणाऱ्या पशूंचा वध कदापि करू नये. उलट त्यांचे चांगल्याप्रकारे संगोपन, पालन करावे. त्या पशूंपासून लाभ घेत सर्व मनुष्यांना आनंदित करावे. वनातील ज्या पशूंमुळे ग्राम्य पशु-प्राण्यांना तसेच शेती व माणसें यांना हानी होत असेल, राजपुरुषांनी अशा वन्यपशूंना मारावे वा बांधून, कोडून ठेवावे. ॥47॥
Subject
मनुष्यांनी काय केले पाहिजे, आता याविषयी पुढील मंत्रात सांगितले आहे -