Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 13 / Mantra 41

58 Mantra
13/41
Devata- अग्निर्देवता Rishi- विरूप ऋषिः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
आ॒दि॒त्यं गर्भं॒ पय॑सा॒ सम॑ङ्धि स॒हस्र॑स्य प्रति॒मां वि॒श्वरू॑पम्। परि॑वृङ्धि॒ हर॑सा॒ माभि म॑ꣳस्थाः श॒तायु॑षं कृणुहि ची॒यमा॑नः॥४१॥

आ॒दि॒त्यम्। गर्भ॑म्। पय॑सा। सम्। अ॒ङ्धि॒। स॒हस्र॑स्य। प्र॒ति॒मामिति॑ प्रति॒ऽमाम्। वि॒श्वरू॑प॒मिति॑ वि॒श्वऽरू॑पम्। परि॑। वृ॒ङ्धि॒। हर॑सा। मा। अ॒भि। म॒ꣳस्थाः॒। श॒तायु॑ष॒मिति॑ श॒तऽआ॑युषम्। कृ॒णु॒हि॒। ची॒यमा॑नः ॥४१ ॥

Mantra without Swara
आदित्यङ्गर्भम्पयसा समङ्धि सहस्रस्य प्रतिमाँ विश्वरूपम् । परि वृङ्धि हरसा माभि मँस्थाः शतायुषङ्कृणुहि चीयमानः ॥

आदित्यम्। गर्भम्। पयसा। सम्। अङ्धि। सहस्रस्य। प्रतिमामिति प्रतिऽमाम्। विश्वरूपमिति विश्वऽरूपम्। परि। वृङ्धि। हरसा। मा। अभि। मꣳस्थाः। शतायुषमिति शतऽआयुषम्। कृणुहि। चीयमानः॥४१॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे विद्वान महोदय, ज्याप्रमाणे विद्युत (पयसा) पाण्याला धारण करते (पाण्यात असते) आणि ज्याप्रमाणे (सहस्त्रस्य) अगणित पदार्थांच्या परिमाण, (स्वरूप, आकार आदींचा) निश्‍चिय करण्याच्याकामी (विश्‍वरुपम्‌) सर्व दृश्‍य विषय, त्यांचे रुप आकार आयी पाहण्यासाठी (यर्भम्‌) प्रशंसनीय (आदित्यम्‌) सूर्य कारणीभूत आहे, त्याप्रमाणे आपण देखील आपल्या अंत:करणामध्ये (समड्ंधि) वस्तूंविषयी शोध करा (पदार्थांच्या उपभोगाची रीती शोधा) यासाठी (हरसा) आपल्या प्रज्वलित तेजाने रोग-व्याधी आदींना (परि) सर्वत: (वृड्धि) दूर सारत (चीयमान:) (आपल्या ज्ञानवृद्धी, शोध, प्रयोग आदींबाबत) (चीयमान:) सदैव वृद्धींगत व्हा. (शतायुषम्‌) शतायुषी संततीला (कृणुहि) जन्म द्या (अथवा पुत्र-पुत्री शतायु होतील, यासाठी यत्न करा) (आपण या कार्यात कधीही) (या) (अभिसंस्था:) मनात सर्व येऊ देऊ नका. (सदैव विनयवृत्ती ठेवा आणि ज्ञानप्राप्ती कार्यात यत्नशील व्हा) ॥41॥
Essence
भावार्थ - हे स्त्री-पुरुषहो, तुम्ही सुगंधित पदार्थांनी होम-यज्ञ करा आणि त्याद्वारा सूर्यप्रकाश, जल आणि वायू यांची शुद्धता करा. अशा प्रकारे स्वत: नीरोग होऊन शतायुषी संतती उत्पन्न करा. ज्याप्रमाणे (विद्युतरुप अग्नीने निर्मित सूर्यामुळे रुपवान पदार्थ पाहता येतात, पदार्थाचा आकार, परिमाण आदी कळू शकतात. त्याप्रमाणे विद्यावान संतती असल्यास माणसाला सुख व आनंद मिळू शकतात. यासाठी आवश्‍यक आहे की माणसाने कदापी गर्विष्ठ होऊ नये आणि विषयासक्त होऊन आपल्या मानाचा आणि आयुष्याचा नाश करून घेऊ नये. ॥41॥
Subject
त्या विद्वान स्त्री-पुरुषांनी काय करावे, पुढील मंत्रात हा विषय प्रतिपादित आहे-