Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 13 / Mantra 18

58 Mantra
13/18
Devata- अग्निर्देवता Rishi- त्रिशिरा ऋषिः Chhand- प्रस्तारपङ्क्तिः Swara- पञ्चमः
Mantra with Swara
भूर॑सि॒ भूमि॑र॒स्यदि॑तिरसि वि॒श्वधा॑या॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य ध॒र्त्री। पृ॒थि॒वीं य॑च्छ पृथि॒वीं दृ॑ꣳह पृथि॒वीं मा हि॑ꣳसीः॥१८॥

भूः। अ॒सि॒। भूमिः॑। अ॒सि॒। अदि॑तिः। अ॒सि॒। वि॒श्वधा॑या॒ इति॑ वि॒श्वऽधायाः॑। विश्व॑स्य। भुव॑नस्य। ध॒र्त्री। पृ॒थि॒वीम्। य॒च्छ॒। पृ॒थि॒वीम्। दृ॒ꣳह॒। पृ॒थि॒वीम्। मा। हि॒ꣳसीः॒ ॥१८ ॥

Mantra without Swara
भूरसि भूमिरस्यदितिरसि विश्वधाया विश्वस्य भुवनस्य धर्त्री । पृथिवीँ यच्छ पृथिवीन्दृँह पृथिवीम्मा हिँसीः ॥

भूः। असि। भूमिः। असि। अदितिः। असि। विश्वधाया इति विश्वऽधायाः। विश्वस्य। भुवनस्य। धर्त्री। पृथिवीम्। यच्छ। पृथिवीम्। दृꣳह। पृथिवीम्। मा। हिꣳसीः॥१८॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे राजपत्नी, तू (भू:) भूमीप्रमाणे (जीवनदायिनी) (असि) आहेस. या (पृथिवीम्‌) पृथ्वीला (राज्याला) (यच्छ) सदैव ग्रहणकर (आपल्या अधिकारात ठेव) तू (विश्‍वधावा:) गृहाश्रमातील (आवश्‍यक कर्तव्यांना) तसेच राज्यशासनातील व्यवहारांना जाणणारी आहेस. (विश्‍वस्य) संपूर्ण (भूवनस्म) राज्याला (धर्मी) धारण करणारी (सुशासन देणारी) आणि (भूमि:) पृथ्वीप्रमाणे (ऐश्‍वर्य आणि जीवन देणारी) (असि) आहेस. या (पृथिवीम्‌) भूमीला (दृहं) वाढव, (दृढ कर, राज्याधि विस्तार आणि सर्वदृष्ट्या प्रगत कर) तू (अदिति:) अखंडित ऐश्‍वर्याने परिपूर्ण अशा आकाशाप्रमाणे असून कधीही विक्षब्ध विचलित न होणारी (असि) आहेस. यामुळे (आम्ही अपेक्षा व्यक्त करतो की) तू कधीही या (पृथिवीम्‌) भूमीला (मा) (हिंसी:) विकृत (अव्यस्थित वा अनियंत्रित) होऊ देऊ नकोस. ॥18॥
Essence
भावार्थ - जर राजकुळातील स्त्री (राजपत्नी वा राजपुरुषाची पत्नी) भूमीप्रमाणे धैर्य गुणांने संपन्न असेल, तरच ती राज्य कार्यात भाग घेणारी असू शकेल. ॥18॥
Subject
राजपत्नी (राणी) कशी असावी, (तिचे वागणे कसे असावे) याविषयी पुढील मंत्रात कथन केलेल आहे -