Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 4

117 Mantra
12/4
Devata- गरुत्मान् देवता Rishi- श्यावाश्व ऋषिः Chhand- भुरिग्धृतिः Swara- ऋषभः
Mantra with Swara
सु॒प॒र्णोऽसि ग॒रुत्माँ॑स्त्रि॒वृत्ते॒ शिरो॑ गाय॒त्रं चक्षु॑र्बृहद्रथन्त॒रे प॒क्षौ। स्तोम॑ऽआ॒त्मा छन्दा॒स्यङ्गा॑नि॒ यजू॑षि॒ नाम॑। साम॑ ते त॒नूर्वा॑मदे॒व्यं य॑ज्ञाय॒ज्ञियं॒ पुच्छं॒ धिष्ण्याः॑ श॒फाः। सु॒प॒र्णोऽसि ग॒रुत्मा॒न् दिवं॑ गच्छ॒ स्वः पत॥४॥

सु॒प॒र्ण इति॑ सुऽप॒र्णः। अ॒सि॒। ग॒रुत्मा॑न्। त्रि॒वृदिति॑ त्रि॒ऽवृत्। ते॒। शिरः॑। गा॒य॒त्रम्। चक्षुः॑। बृ॒ह॒द्र॒थ॒न्त॒रे इति॑ बृहत्ऽरथन्त॒रे। प॒क्षौ। स्तोमः॑। आ॒त्मा। छन्दा॑सि। अङ्गा॑नि। यजू॑षि। नाम॑। साम॑। ते॒। त॒नूः। वा॒म॒दे॒व्यमिति॑ वामऽदे॒व्यम्। य॒ज्ञा॒य॒ज्ञिय॒मिति॑ यज्ञाऽय॒ज्ञिय॑म्। पुच्छ॑म्। धिष्ण्याः॑। श॒फाः। सु॒प॒र्ण इति॑ सुऽप॒र्णः। अ॒सि॒। ग॒रुत्मा॑न्। दिव॑म्। ग॒च्छ॒। स्व॑रिति॒ स्वः᳖। प॒त॒ ॥१४ ॥

Mantra without Swara
सुपर्णासि गरुत्माँस्त्रिवृत्ते शिरो गायत्रञ्चक्षुर्बृहद्रथन्तरे पक्षौ । स्तोमऽआत्मा छन्दाँस्यङ्गानि यजूँषि नाम । साम ते तनूर्वामदेव्यँयज्ञायज्ञियम्पुच्छन्धिष्ण्याः शफाः । सुपर्णासि गरुत्मान्दिवङ्गच्छ स्वः पत ॥

सुपर्ण इति सुऽपर्णः। असि। गरुत्मान्। त्रिवृदिति त्रिऽवृत्। ते। शिरः। गायत्रम्। चक्षुः। बृहद्रथन्तरे इति बृहत्ऽरथन्तरे। पक्षौ। स्तोमः। आत्मा। छन्दासि। अङ्गानि। यजूषि। नाम। साम। ते। तनूः। वामदेव्यमिति वामऽदेव्यम्। यज्ञायज्ञियमिति यज्ञाऽयज्ञियम्। पुच्छम्। धिष्ण्याः। शफाः। सुपर्ण इति सुऽपर्णः। असि। गरुत्मान्। दिवम्। गच्छ। स्वरिति स्वः। पत॥१४॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्द उत्पन्न करणारे (कठोर व चालतांना खटखट आवाज करणारे) सुंदर खुर आहेत आणि (पुच्छम्‌) मोठे शेपटीसारखे छोटे-छोटे अवयव (बोटे आदी) त्याप्रमाणे तुम्हांद्वारे (गरुत्यान्‌) उद्यारित गंभीर शब्द आणि (संपूर्ण:) मोहक गतीने उडणाऱ्या पक्षीप्रमाणे आपण (उंच उंच उडत वा प्रगती करीत) (दिवम्‌) सुशोभन ज्ञान (गच्छ) प्राप्त करा आणि (स्व:) सुखाचे (पत) ग्रहण करा.
Essence
भावार्थ - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमा अलंकार आहे. (तसेच रुपक वा सांगरुपक अलंकारही आहे) ज्याप्रमाणे वृक्ष सुंदर शाखा, पत्र, पुष्प, फळ आणि मुळ्या या सर्व अवयवांनी सुशोभित होतो, तसेच वेदादीशास्त्रांचे अध्ययन-अध्यापन करणारे विद्वानही सुशोभित वा कीर्तिमंत होतात. जसे पशू शेपुट आदी अवयवांनी आपले आवश्‍यक कर्म वा व्यवहार पूर्ण करतात आणि जसे पक्षी आपल्या पंखांद्वारे आकाशमार्गाने जातात-येतात व आनंदित होतात, तसेच मनुष्यांनी विद्या आणि चांगले शिक्षण घेऊन पुरुषार्थ करीत सर्व सुख प्राप्त करावेत.॥4॥
Subject
469 पान आलेले नाही
Footnote
(टीप : या मंत्रातील आरंभीच्या सुपर्णोऽसि गरुत्यान’ या तीन शब्दांचा हिंदी भाष्यात अर्थ द्यायचा राहून गेला आहे. संस्कृत पदार्थामधे त्याचा अर्थ दिला आहे. त्या आधारे या तीन शब्दांचा संबंध वृक्षाशी आहे. अर्थ असा - हे विद्वान, जसा वृक्ष व (सुवर्णा) सुंदर पत्र, पुष्पादींनी अलंकृत असल्यामुळे (गरुत्मान्‌) विशेष प्रशंसनीय व मोहक असतो, तसे आपण कर्म, उपासनादीमुळे विशेष मान्य आहात) ॥4॥