Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 11 / Mantra 42

83 Mantra
11/42
Devata- अग्निर्देवता Rishi- कण्व ऋषिः Chhand- उपरिष्टाद् बृहती Swara- मध्यमः
Mantra with Swara
ऊ॒र्ध्वऽऊ॒ षु ण॑ऽऊ॒तये॒ तिष्ठा॑ दे॒वो न स॑वि॒ता। ऊ॒र्ध्वो वाज॑स्य॒ सनि॑ता॒ यद॒ञ्जिभि॑र्वा॒घद्भि॑र्वि॒ह्वया॑महे॥४२॥

ऊ॒र्ध्वः। ऊ॒ इत्यूँ॑। सु। नः॒। ऊ॒तये॑। तिष्ठ॑। दे॒वः। न। स॒वि॒ता। ऊ॒र्ध्वः। वाज॑स्य। सनि॑ता। यत्। अ॒ञ्जिभि॒रित्य॒ञ्जिऽभिः॑। वा॒घद्भि॒रिति॑ वा॒घत्ऽभिः॑। वि॒ह्वया॑महे॒ इति॑ वि॒ह्वया॑महे ॥४२ ॥

Mantra without Swara
ऊर्ध्वऽऊ षु णऽऊतये तिष्ठा देवो न सविता । ऊर्ध्वा वाजस्य सनिता यदञ्जिभिर्वाघद्भिर्विह्वयामहे ॥

ऊर्ध्वः। ऊ इत्यूँ। सु। नः। ऊतये। तिष्ठ। देवः। न। सविता। ऊर्ध्वः। वाजस्य। सनिता। यत्। अञ्जिभिरित्यञ्जिऽभिः। वाघद्भिरिति वाघत्ऽभिः। विह्वयामहे इति विह्वयामहे॥४२॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे अध्यापक विद्वान, आपण (उर्ध्व:) वर आकाशातील (देव:) प्रकाशक (सनिता) (न) सूर्याप्रमाणे (न:) आमच्या (सर्व जनांच्या) रक्षणासाठी (सुतिष्ठ) तत्परतेने सिद्ध व्हा आपण (यत्) जे की (अञ्जिभि:) पदार्थांना प्रकट का दृश्यमान करणार्‍या किरणांप्रमाणे आहात, ते आपण (विद्यद्भि:) युद्धविद्येत निपुण नीतिचतुर सेनापती अधिकारी आदी मनुष्यांबरोबर (वाजस्य) विज्ञानाचे (सनिता) सेवन करणारे (वैज्ञानिक साधनांनी विजय प्राप्त करणारे) व्हा. (उ) अशा रक्षक व विजयशील आपणांस आम्ही (सर्वजन) विह्वयाम हे) विशेषत्वाने आवाहन करीत आहोत. (आमच्या रक्षणाकरिता बोलावीत आहोत) ॥42॥
Essence
भावार्थ - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमा अलंकार आहे. सूर्य ज्याप्रमाणे भूमी, चंद्रमा आदी लोकांच्या वर स्थित होऊन आपल्या किरणांनी सर्व जगाच्या रक्षण-पालनासाठी प्रकाश देतो, त्याप्रमाणे अध्यापक आणि उपदेशक विद्वानांनी उत्तम मु. विद्या आणि गुण प्राप्त करून न्याय्यरीतीने सर्व प्रजाजनांना सुशोभित (वा सुशिक्षित, माननीय) बनवावे ॥42॥
Subject
पुन्हा पुढील मंत्रात तोच विषय संगितला आहे -