Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 11 / Mantra 23

83 Mantra
11/23
Devata- प्रजापतिर्देवता Rishi- गृत्समद ऋषिः Chhand- आर्षी त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
आ त्वा॑ जिघर्मि॒ मन॑सा घृ॒तेन॑ प्रतिक्षि॒यन्तं॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑। पृ॒थुं ति॑र॒श्चा वय॑सा बृ॒हन्तं॒ व्यचि॑ष्ठ॒मन्नै॑ रभ॒सं दृशा॑नम्॥२३॥

आ। त्वा॒। जि॒घ॒र्मि॒। मन॑सा। घृ॒तेन॑। प्र॒ति॒क्षि॒यन्त॒मिति॑ प्रतिऽक्षि॒यन्त॑म्। भुव॑नानि। विश्वा॑। पृ॒थुम्। ति॒र॒श्चा। वय॑सा। बृ॒हन्त॑म्। व्यचि॑ष्ठम्। अन्नैः॑। र॒भ॒सम्। दृशा॑नम् ॥२३ ॥

Mantra without Swara
आ त्वा जिघर्मि मनसा घृतेन प्रतिक्षियन्तम्भुवनानि विश्वा । पृथुन्तिरश्चा वयसा बृहन्तँव्यचिष्ठमन्नै रभसन्दृशानम् ॥

आ। त्वा। जिघर्मि। मनसा। घृतेन। प्रतिक्षियन्तमिति प्रतिऽक्षियन्तम्। भुवनानि। विश्वा। पृथुम्। तिरश्चा। वयसा। बृहन्तम्। व्यचिष्ठम्। अन्नैः। रभसम्। दृशानम्॥२३॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे ज्ञानार्थी वा जिज्ञासू मनुष्या, मी (एक संशोधक वा ज्ञानी मनुष्य) तुला (मनसा) अगदी मनापासून सांगत आहे की (घृतेन) तुपाद्वारे (जो वायू) (विश्वा) सर्व (भुवनानि) लोकस्थ वस्तूंमध्ये (प्रतिक्षियन्तम्) प्रत्यक्षपणे पाठविता येतो, तसेच जो वायू (तिरश्चा) तिरपी गती करणार्‍या (पशु, पक्षी, आदींना) (वयसा) प्राण्यांनां जीवन देतो, त्या (पृथुम्) सर्वत्र विस्तार असलेल्या (बृहन्तम्) महान (अन्नै:) जव आदी अंगांद्वारे (रसभम्) बल देणार्‍या (व्यचिष्ठम्) अतिशय फेकणार्‍या (वस्तू, सुगंधी आदींना दूर दूर पर्यंत नेणार्‍या) (दृशानम्) दर्शनीय (स्वीकरणीय) वायूच्या गुणांना मी (ज्ञानी) (अजिधमिर्र्) उत्कृष्टपणे प्रकाशित व प्रकट करीत आहे. माझ्याप्रमाणे (त्वाम्) तुला देखील मी (ज्ञानी) वायूच्या या गुणांविषयी सांगून त्यापासून लाभ घेण्यास प्रवृत्त करीत आहे. ॥23॥
Essence
भावार्थ - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमा अलंकार आहे. (या मंत्राद्वारे असा उपदेश केला आहे की) माणसांनी अग्नीद्वारे सुगंधिमय द्रव्य वायूमध्ये पोहचवावेत आणि त्या सुगंधीने रोगनिवारण करून अधिक स्वास्थ्यमय जीवन मिळवावे. ॥23॥
Subject
मनुष्यांनी व्यापक वायूला कोणत्या साधनाने जाणावे? पुढील मंत्रात हा विषय कथित आहे -