Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 6 / Mantra 4

37 Mantra
6/4
Devata- विष्णुर्देवता Rishi- मेधातिथिर्ऋषिः Chhand- निचृत् आर्षी गायत्री, Swara- षड्जः
Mantra with Swara
विष्णोः॒ कर्म्मा॑णि पश्यत॒ यतो॑ व्र॒तानि॑ पस्प॒शे। इन्द्र॑स्य॒ युज्यः॒ सखा॑॥४॥

विष्णोः॑ कर्म्मा॑णि। प॒श्य॒त॒। यतः॒। व्र॒तानि॑। प॒स्प॒शे। इन्द्र॑स्य। युज्यः॑। सखा॑ ॥४॥

Mantra without Swara
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥

विष्णोः कर्म्माणि। पश्यत। यतः। व्रतानि। पस्पशे। इन्द्रस्य। युज्यः। सखा॥४॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(विष्णो:) व्यापकस्य (कर्माणि) जगत् उत्पत्तिस्थितिसंहृत्यादीनि (पश्यत) संप्रेक्षध्वम् (यतः) येन विज्ञानेन (व्रतानि) नियतसत्यभाषणादीनि (पस्पशे) बध्नाति । अत्र लडर्थे लिट् (इन्द्रस्य) परमेश्वरस्य (युज्य:) युनक्ति सदाचारेणेति युज्य:। अत्रौणादिक: क्यप्(सखा) मित्रम्॥ अयं मंत्र: शत० ३ । ७ । १ । १७ व्याख्यातः ॥ ४ ॥
Essence
नहि परमेश्वराविरोधसत्याचरणाभ्यां विना कश्चिदीश्वरगुणकर्मस्वभावान् द्रष्टुमर्हति, न तथाभूतेन विना राज्यकर्माणि यथार्थतया सेवितुं शक्नोति, नो खलु सत्याचरणमन्तरा राज्यं वर्धयितुं प्रभुर्भवति ॥ ६ । ४ ॥
Subject
अथ सभाध्यक्षः सभ्यादीन्मनुष्यान्प्रति किं किमुपदिशेदित्याह ।।
Meaning of Anvay
हे सभ्यजनाः! यूयं यथा इन्द्रस्य परमेश्वरस्य युज्य: युनक्ति सदाचारेणेति युज्यःसखा मित्रं विष्णोः व्यापकस्य कर्म्माणि जगत उत्पत्तिस्थितिसंहृत्यादीनि पश्यन्नहं यतः=विज्ञानेन येन विज्ञानेन मनसि व्रतानि=सत्यभाषणादिनियमान् नियतसत्यभाषणादीनि पस्पशे=बध्नामि (बध्नाति) तथा तेनैव विज्ञानेन तानि यूयं पश्यत संप्रेक्षध्वम्, यतो राज्यकर्माणि सत्याऽनुष्ठातारो भवत ॥ ४॥
[विष्णो: कर्माणि पश्यन्नहं यतः=विज्ञानेन मनसि व्रतानि=सत्यभाषणादि नियमान् पस्पशे=बध्नामि]
Meaning of Essence
कर्माणि=ईश्वरगुणकर्मस्वभावान्। व्रतानि=सत्याचरणम्।।
Special
मेधातिथिः । विष्णुः=ईश्वरः।। निचृदार्षी गायत्री । षड्जः॥