Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 6 / Mantra 21

37 Mantra
6/21
Devata- सेनापतिर्देवता Rishi- दीर्घतमा ऋषिः Chhand- याजुषी उष्णिक्,स्वराट् उत्कृति, Swara- ऋषभः
Mantra with Swara
स॒मु॒द्रं ग॑च्छ॒ स्वाहा॒न्तरि॑क्षं गच्छ॒ स्वाहा॑ दे॒वꣳ स॑वि॒तारं॑ गच्छ॒ स्वाहा॑ मि॒त्रावरु॑णौ गच्छ॒ स्वाहा॑होरा॒त्रे ग॑च्छ॒ स्वाहा॒ छन्दा॑सि गच्छ॒ स्वाहा॒ द्या॑वापृथि॒वी ग॑च्छ॒ स्वाहा॒ य॒ज्ञं ग॑च्छ॒ स्वाहा॒ सोमं॑ गच्छ॒ स्वाहा॑ दि॒व्यं नभो॑ गच्छ॒ स्वाहा॒ग्निं वै॑श्वान॒रं ग॑च्छ॒ स्वाहा॒ मनो॑ मे॒ हार्दि॑ यच्छ॒ दिवं॑ ते धू॒मो ग॑च्छतु॒ स्वर्ज्योतिः॑ पृथि॒वीं भस्म॒नापृ॑ण॒ स्वाहा॑॥२१॥

स॒मु॒द्रम्। ग॒च्छ॒। स्वाहा॑। अ॒न्तरिक्ष॑म्। ग॒च्छ॒। स्वाहा॑। दे॒वम्। स॒वि॒तार॑म्। ग॒च्छ॒। स्वाहा॑। मि॒त्रावरु॑णौ। ग॒च्छ॒। स्वाहा॑। अ॒हो॒रा॒त्रेऽइत्य॑होरा॒त्रे। ग॒च्छ॒। स्वाहा॑। छन्दा॑ꣳसि। ग॒च्छ॒। स्वाहा॑। द्यावा॑पृथि॒वीऽइति॒ द्यावापृथि॒वी। ग॒च्छ॒। स्वाहा॑। य॒ज्ञम्। ग॒च्छ॒। स्वाहा॑। सोम॑म्। ग॒च्छ॒। स्वाहा॑। दि॒व्यम्। नभः॑। ग॒च्छ॒। स्वाहा॑। अ॒ग्निम्। वै॒श्वा॒न॒रम्। ग॒च्छ॒। स्वाहा॑। मनः॑। मे॒। हार्दि॑। य॒च्छ॒। दिव॑म्। ते॒। धू॒मः। ग॒च्छ॒तु॒। स्वः॑। ज्योतिः॑। पृ॒थि॒वीम्। भस्म॑ना। आ। पृ॒ण॒। स्वाहा॑ ॥२१॥

Mantra without Swara
समुद्रङ्गच्छ स्वाहान्तरिक्षङ्गच्छ स्वाहा देवँ सवितारङ्गच्छ स्वाहा मित्रावरुणौ गच्छ स्वाहा अहोरात्रे गच्छ स्वाहा छन्दाँसि गच्छ स्वाहा द्यावापृथिवी गच्छ स्वाहा यज्ञङ्गच्छ स्वाहा सोमङ्गच्छ स्वाहा दिव्यन्नभो गच्छ स्वाहा अग्निँवैश्वानरङ्गच्छ स्वाहा मनो मे हार्दि यच्छ । दिवन्ते धूमो गच्छतु स्वर्ज्यातिः पृथिवीम्भस्मनापृण स्वाहा ॥

समुद्रम्। गच्छ। स्वाहा। अन्तरिक्षम्। गच्छ। स्वाहा। देवम्। सवितारम। गच्छ। स्वाहा। मित्रावरुणौ। गच्छ। स्वाहा। अहोरात्रेऽइत्यहोरात्रे। गच्छ। स्वाहा। छन्दाꣳसि। गच्छ। स्वाहा। द्यावापृथिवीऽइति द्यावापृथिवी। गच्छ। स्वाहा। यज्ञम्। गच्छ। स्वाहा। सोमम्। गच्छ। स्वाहा। दिव्यम्। नभः। गच्छ। स्वाहा। अग्निम्। वैश्वानरम्। गच्छ। स्वाहा। मनः। मे। हार्दि। यच्छ। दिवम्। ते। धूमः। गच्छतु। स्वः। ज्योतिः। पृथिवीम्। भस्मना। आ। पृण। स्वाहा॥२१॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(समुद्रम्) समुद्द्रवन्ति जलानि यस्मिन् तमुदधिम् (गच्छ) (स्वाहा) बृहन्नौकारचनादिविद्यासिद्धेन यानेन (अन्तरिक्षम्) प्रकाशम् (गच्छ) (स्वाहा) खगोलप्रकाशिकया विद्यया सम्पादितेन विमानेन (देवम्) द्योतमानं (सवितारम्) परमेश्वरम् (गच्छ) जानीहि (स्वाहा) वेदवाचा सत्सङ्गसंस्कृतया वा (मित्रावरुणौ) प्राणोदानौ (गच्छ) प्राणायामाभ्यासेन विद्धि (स्वाहा) योगयुक्त्या वाचा (अहोरात्रे) अहश्च रात्रिश्चाहोरात्रे।हेमन्तशिशिरावहोरात्रे च छन्दसि ॥ अ०। २। ४। २८॥अनेन नपुंसकत्वम् (गच्छ) कालविद्यया जानीहि याहि वा (स्वाहा) ज्योतिर्बोधयुक्त्या वाचा (छन्दांसि) ऋग्यजु:सामाथर्वणश्चतुरो वेदान् (गच्छ) पठनपाठन- पुरस्सरेण श्रवणमनननिदिध्यासनसाक्षात्कारेण विजानीहि (स्वाहा) वेदाङ्गादिविज्ञानसहितया वाचा (द्यावापृथिवी) द्यौश्च पृथिवी च तौ भूमिसूर्यौततावभीष्टदेशदेशान्तराविति यावत् (गच्छ) जानीहि (स्वाहा) भूमियानाकाशयानरचनभूगोलभूगर्भखगोलविद्यया (यज्ञम्) अग्निहोत्रशिल्पराजव्यवहारादिकम् (गच्छ) स्वाहा (सोमम्) ओषधिसमूहम् (गच्छ) जानीहि (स्वाहा) वैद्यकशास्त्रबोधार्हया वाचा (दिव्यम्) व्यवहर्त्तव्यं शुद्धम् (नभः) जलम् (गच्छ) प्राप्नुहि (स्वाहा) तद्गुणविज्ञापयित्र्या वाचा (अग्निम् ) विद्युतम् (वैश्वानरम्) सर्वत्र प्रकाशमानम् (गच्छ) जानीहि (स्वाहा) तद्बोधयुक्त्या वाण्या (मनः) चित्तम् (मे) मम (हार्द्दि) हृदयस्यातिशयेन प्रियम् (यच्छ) निधेहि (दिवम्) सूर्यम् (ते) तव (धूमः) यन्त्रज्वलनवाष्पः (गच्छतु) (स्व:) सुखम् (अन्तरिक्षम्) अवकाशम् (ज्योतिः) ज्वालाम् (पृथिवीम्) (भस्मना) (आ) समन्तात् (पृण) योजय (स्वाहा) यज्ञानुष्ठानयन्त्ररचनविद्यया॥ अयम्मन्त्रः शत०३।८।४।११-१८ तथा ८ । ५। १-५ व्याख्यातः ॥ २१॥
Essence
धर्मादि राज्यव्यापारकरणवृत्तिमभीप्सुभिर्जनैर्भूमियानान्तरिक्षयानाकाशयानैर्विविधयन्त्रकलारचनैश्च सर्वा: सामग्री: सम्पाद्य द्रव्यसंचयः कार्यः ॥ ६ । २१ ।।
Subject
अथ राष्ट्रकर्मानुष्ठातुमर्हाय शिष्याय गुरुः किं किमुपादिशेदित्याह॥
Meaning of Anvay
हे राजकर्माऽनुष्ठानार्ह विद्वन् ! त्वं स्वाहा बृहन्नौकारचनादिविद्यासिद्धेन यानेन समुद्रं समुद्द्रवन्ति जलानि यस्मिन् तमुदधिंगच्छ। स्वाहा खगोलप्रकाशिकया विद्यया सम्पादितेन विमानेन अन्तरिक्षम् आकाशंगच्छ। स्वाहा वेदवाचा सत्सङ्गसंस्कृतया वा देवं द्योतमानं सवितारं परमेश्वरं गच्छ जानीहि। स्वाहा योगयुक्त्या वाचा मित्रावरुणौ प्राणोदानौ गच्छ प्राणायामाऽभ्यासेन विद्धि । स्वाहा ज्योतिर्बोधयुक्त्या वाचा अहोरात्रे अहश्च रात्रिश्चाऽहोरात्रे गच्छ कालविद्यया जानीहि याहि वा । [स्वाहा] वेदाङ्गादिविज्ञानसहितया वाच। [छन्दांसि] ऋग्यजुःसामाऽथर्वणश्चतुरो वेदान् [गच्छ] पठनपाठनपुरस्सरेण श्रवणमनननिदिध्यासनसाक्षात्कारेण विजानीहि। [स्वाहा] भूमियानाऽऽकाशयानरचनभूगोलभूगर्भखगोलविद्यया [द्यावापृथिवी] द्यौश्च पृथिवी च तौ भूमिसूर्य्यौ तग्दतावभीष्टदेशदेशान्तरावितियावद् [गच्छ] जानीहि। स्वाहा यज्ञम्अग्निहोत्रशिल्पराजव्यवहारादिकं गच्छ! स्वाहा वैद्यकशास्त्रबोधार्हया वाचा सोमम्ओषधिसमूहं गच्छ जानिहि स्वाहा तद्गुणविज्ञापयित्र्या वाचा दिव्यं व्यवहर्त्तव्यं शुद्धं नभः जलं गच्छ प्राप्नुहि। स्वाहा तद्बोधयुक्त्या वाण्या अग्निं विद्युतं वैश्वानरं सर्वत्र प्रकाशमानं च गच्छ जानीहि, मे=मम मनः चित्तं हार्दि हृदयस्यातिशयेन प्रियं यच्छ निधेहि । ते=तव धूमः यन्त्रज्वलनवाष्पो दिवं सूर्यंज्योतिः ज्वालां स्वः सुखंगच्छतु। त्वं स्वाहा यज्ञानुष्ठानयन्त्ररचनविद्यया भस्मना पृथिवीमापृण समन्ताद् योजय ।। ६ । २१ ।।
[हे राजकर्मानुष्ठानार्ह विद्वन्! त्वं स्वाहा समुद्रंगच्छ, स्वाहा, अन्तरिक्षं गच्छ, [स्वाहा, द्यावापृथिवी गच्छ] स्वाहा यज्ञं गच्छ, स्वाहा सोमं गच्छ.....]
Special
दीर्घतमाः। सेनापतिः=स्पष्टम्॥ साम्नी उष्णिक्।। देवं सवितारमित्यस्क ब्राह्मी उष्णित। यज्ञं गच्छेत्यस्य भुरिगार्षी उष्णिक्। मनो मेइत्यस्य आर्षी उष्णिक्। ऋषभः॥