Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 5 / Mantra 13

43 Mantra
5/13
Chanting
Devata- यज्ञो देवता Rishi- गोतम ऋषिः Chhand- भूरिक् आर्षी अनुष्टुप्, Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
धु॒वोऽसि पृथि॒वीं दृ॑ꣳह ध्रु॒व॒क्षिद॑स्य॒न्तरि॑क्षं दृꣳहाच्युत॒क्षिद॑सि॒ दिवं॑ दृꣳहा॒ग्नेः पुरी॑षमसि॥१३॥

ध्रु॒वः। अ॒सि॒। पृ॒थि॒वीम्। दृ॒ꣳह॒। ध्रु॒व॒क्षिदिति॑ ध्रु॒व॒ऽक्षित्। अ॒सि॒। अ॒न्तरिक्ष॑म्। दृ॒ꣳह॒। अ॒च्यु॒त॒क्षिदित्य॑च्यु॒॑त॒ऽक्षित्। अ॒सि॒। दिव॑म्। दृ॒ꣳह॒। अग्नेः॑। पु॒री॑षम्। अ॒सि॒ ॥१३॥

Mantra without Swara
धु्रवो सि पृथिवीं दृँह धु्रवक्षिदस्यन्तरिक्षं दृँहाच्युतक्षिदसि दिवं दृँहाग्नेः पुरीषमसि ॥

ध्रुवः। असि। पृथिवीम्। दृꣳह। ध्रुवक्षिदिति ध्रुवऽक्षित्। असि। अन्तरिक्षम्। दृꣳह। अच्युतक्षिदित्यच्युतऽक्षित्। असि। दिवम्। दृꣳह। अग्नेः। पुरीषम्। असि॥१३॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(ध्रुवः) निश्चल: (असि) अस्ति । अत्र सर्वत्र व्यत्ययः (पृथिवीम्) भूमिं तत्स्थं पदार्थसमूहं वा (दृंह) वर्धय (ध्रुवक्षित्) यो ध्रुवाणि सुखानि शास्त्राणि वा क्षियति=निवासयति सः (असि) अस्ति (अन्तरिक्षम्) आकाशस्य पदार्थमूहम् (दृंह) वर्धय (अच्युतक्षित्) योऽच्युतान्नाशरहितान्पदार्थान् क्षियति=निवासयति सः (असि) अस्ति (दिवम्) विद्यादिप्रकाशम् (दृंह) वर्धय (अग्ने:) विद्युदादे: (पुरीषम्) पशूनां प्रपूर्तिकरं साधनम् । पुरीष्योऽसि पशव्योऽसि ॥ शत० ६ । ४ । २ । १ ॥ (असि) अस्ति। अयं मंत्रः शत० ३। ५। २। १४ व्याख्यातः ।। १३।।
Essence
मनुष्यैर्विद्याक्रियासिद्धं, त्रैलोक्यस्थपदार्थपोषकं, विद्याक्रियामयं यज्ञमनुष्ठाय सुखयितव्यम्॥५। १३॥
Subject
पुनरयं यज्ञः कीदृश इत्युपदिश्यते ।।
Meaning of Anvay
हे विद्वन् ! यो यज्ञो ध्रुवः निश्चलः असि=अस्ति, पृथिवीं भूमिं, तत्स्थं पदार्थसमूहं वा वर्धयति तं त्वं दृंह वर्धय ।
यो ध्रुवक्षित्यो ध्रुवाणि सुखानि शास्त्राणि वा क्षियति=निवासयति सः, असि=अस्ति, अन्तरिक्षम्=आकाशस्थान् पदार्थान् आकाशस्थं पदार्थसमूहं पोषयति तं त्वं दृंह वर्धय ।
योऽच्युतक्षित् योऽच्युतान्=नाशरहितान् पदार्थान् क्षियति=निवासयति सः, असि=अस्ति, दिवं विद्यादिप्रकाशंप्रकाशयति, तं त्वं दृंह वर्धय।
योऽग्नेः विद्युदादेः पुरीषं पशूनां प्रपूर्तिकरं साधनम् असि=अस्ति, तं त्वमनुतिष्ठ ॥ ५। १३॥
[हे विद्वन्! यो यज्ञो ध्रुवोऽसि=अस्ति, यो ध्रुवक्षित्.......अन्तरिक्षम्=आकाशस्थान् पदार्थान्पोषयति, यो.....दिवं प्रकाशयति तं त्वं दृंह]
Special
गोतमः । यज्ञः=स्पष्टम् ॥ भुरिगार्ष्यनुष्टुप् । गान्धारः।।