Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 25 / Mantra 43

48 Mantra
25/43
Chanting
Devata- आत्मा देवता Rishi- गोतम ऋषिः Chhand- निचृत त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
मा त्वा॑ तपत् प्रि॒यऽआ॒त्मापि॒यन्तं॒ मा स्वधि॑तिस्त॒न्वऽआ ति॑ष्ठिपत्ते।मा ते॑ गृ॒ध्नुर॑विश॒स्ताति॒हाय॑ छि॒द्रा गात्रा॑ण्य॒सिना॒ मिथू॑ कः॥४३॥

मा। त्वा॒। त॒प॒त्। प्रि॒यः। आ॒त्मा। अ॒पि॒यन्त॒मित्य॑पि॒ऽयन्त॑म्। मा। स्वधि॑ति॒रिति॒ स्वऽधि॑तिः। त॒न्वः᳖। आ। ति॒ष्ठि॒प॒त्। ति॒स्थि॒प॒दिति॑ तिस्थिपत्। ते॒। मा। ते॒। गृ॒ध्नुः। अ॒वि॒श॒स्तेत्य॑विऽश॒स्ता। अ॒ति॒हायेत्य॑ति॒हाय॑। छि॒द्रा। गात्रा॑णि। अ॒सिना॑। मिथू॑। क॒रिति॑ कः ॥४३ ॥

Mantra without Swara
मा त्वा तपत्प्रियऽआत्मापियन्तम्मा स्वधितिस्तन्वऽआ तिष्ठिपत्ते । मा ते गृध्नुरविशस्तातिहाय छिद्रा गात्राण्यसिना मिथू कः ॥

मा। त्वा। तपत्। प्रियः। आत्मा। अपियन्तमित्यपिऽयन्तम्। मा। स्वधितिरिति स्वऽधितिः। तन्वः। आ। तिष्ठिपत्। तिस्थिपदिति तिस्थिपत्। ते। मा। ते। गृध्नुः। अविशस्तेत्यविऽशस्ता। अतिहायेत्यतिहाय। छिद्रा। गात्राणि। असिना। मिथू। करिति कः॥४३॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(मा) निषेधे (त्वा) त्वाम् (तपत्) तपेत् (प्रियः) यः प्रीणाति=कामयत आनन्दयति वा (आत्मा) स्वस्वरूपम् (अपियन्तम्) योऽप्येति तम् (मा) (स्वधितिः) वज्रः (तन्व:) शरीरस्य मध्ये (आ) (तिष्ठिपत्) समन्तात्स्थापयेत् (ते) तव (मा) (ते) तव (गृध्नुः) अभिकांक्षक: (अविशस्ता) अविच्छेदक: (अतिहाय) अत्यन्तं त्यक्त्वा (छिद्रा) छिद्राणि (गात्राणि) अङ्गानि (असिना) खड्गेन (मिथू) मिथः (क) कुर्यात् ॥ ४३ ॥
Essence
सर्वैर्मनुष्यैः स्वःस्व आत्मा शोके न निपातनीयः; कस्याप्युपरि वज्रो न निपातनीयः; कस्याप्युपकारो न विच्छेदनीयः ॥ २५ । ४३ ॥
Subject
पुनर्मनुष्यैरात्मादयः कथं शोधनीया इत्याह ॥
Meaning of Anvay
हे विद्वँस्ते प्रिय आत्माऽपियन्तं त्वा त्वामतिहाय मा तपत्स्वधितिस्ते तन्वो मा तिष्ठिपत्ते छिद्रा गात्राण्यविशस्ता गृध्नुर्मा तिष्ठिपदसिना मिथु मा कः ॥ ४३ ॥
सपदार्थान्वयः--हे विद्वन् ! ते तव प्रियः यः प्रीणाति=कामयत आनन्दयति वा आत्मा=स्वस्वरूपम्, अपियन्तं योऽप्येति तं त्वा=त्वामतिहाय अत्यन्तं त्यक्त्वा मा न तपत् तपेत् ।
स्वधितिः वज्रः ते तव तन्वः शरीरस्य मध्ये मान आतिष्ठिपत् समन्तात्स्थापयेत् ।
ते तव छिद्रा छिद्राणि गात्राणि अङ्गानि अविशस्ताअविच्छेदक: गृध्नुः अभिकाङ्क्षक: मा न अतिष्ठिपत् समन्तात्स्थापयेत्, असिना खड्गेन मिथू मिथः कः कुर्यात् ॥ २५ । ४३ ॥
Special
गोतमः । आत्मा=स्वस्वरूपम् । निचृत्त्रिष्टुप् | धैवतः ॥