Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 91

117 Mantra
12/91
Devata- वैद्या देवताः Rishi- वरुण ऋषिः Chhand- अनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
अ॒व॒पत॑न्तीरवदन् दि॒वऽओष॑धय॒स्परि॑। यं जी॒वम॒श्नवा॑महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः॥९१॥

अ॒व॒पत॑न्ती॒रित्य॑व॒ऽपत॑न्तीः। अ॒व॒द॒न्। दि॒वः। ओष॑धयः। परि॑। यम्। जी॒वम्। अ॒श्नवा॑महै। नः। सः। रि॒ष्या॒ति॒। पूरु॑षः। पूरु॑ष॒ इति॒ पुरु॑षः ॥९१ ॥

Mantra without Swara
अवपतन्तीरवदन्दिवऽओषधयस्परि । यञ्जीवमश्नवामहै न स रिष्याति पूरुषः ॥

अवपतन्तीरित्यवऽपतन्तीः। अवदन्। दिवः। ओषधयः। परि। यम्। जीवम्। अश्नवामहै। नः। सः। रिष्याति। पूरुषः। पूरुष इति पुरुषः॥९१॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(अवपतन्तीः) अध आगच्छन्तीः (अवदन्) उपदिशन्तु (दिवः) प्रकाशात् (ओषधयः) सोमाद्याः (परि) सर्वतः (यम्) (जीवम्) प्राणधारकम् (अश्नवामहै) प्राप्नुयाम (न) निषेधे (सः) (रिष्याति) रोगैर्हिंसितो भवेत् (पुरुषः) पुमान्।। ९१।।
Essence
विद्वांसोऽखिलेभ्यो मनुष्येभ्यो दिव्यौषधीनां विद्यां प्रदद्युः।

[याभ्यो......जीवमश्नवामहै]
यतोऽलं जीवनं सर्वे प्राप्नुयुः। एता ओषधयः केनापि कदाचिन्नैव विनाशनीयाः।। १२। ९१।।
Subject
अध्यापकाः सर्वेभ्य उत्तमौषधिविज्ञानं कारयेयुरित्याह॥
Meaning of Anvay
वयं या दिवोऽवपतन्तीरोषधयः सन्ति या विद्वांसः पर्यवदन् याभ्यो यं जीवमश्नवामहै याः संसेव्य स पूरुषो न रिष्याति कदाचिद्रोगैर्हिंसितो न भवेत् ।। ९१।।

सपदार्थान्वयः--वयं या दिवः प्रकाशाद् अवपतन्तीः अध आगच्छन्तीः ओषधयः सोमाद्याः सन्ति, या विद्वांसः परि+अवदन् सर्वत उपदिशन्तु, याभ्यो यं जीवं प्राणधारकम् अश्नवामहै प्राप्नुयाम्, याः संसेव्य सः पूरुषः पुमान् न रिष्याति=कदाचिद् रोगैर्हिंसितो न भवेत् [ताः सेवेमहि]॥१२। ९१।।
[या दिव.....ओषधयः सन्ति, ता विद्वांसः पर्यवदन्]
Meaning of Essence
पर्यवदन्=विद्यां प्रदद्युः। जीवम्=अलं जीवनम्।।
Special
वरुणः। वैद्याः=स्पष्टम्। अनुष्टुप्। गान्धारः।।