Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 82

117 Mantra
12/82
Devata- ओषधयो देवताः Rishi- भिषगृषिः Chhand- विराडनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
उच्छुष्मा॒ ओष॑धीनां॒ गावो॑ गो॒ष्ठादि॑वेरते। धन॑ꣳ सनि॒ष्यन्ती॑नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष॥८२॥

उत्। शुष्माः॑। ओष॑धीनाम्। गावः॑। गो॒ष्ठादि॑व। गो॒स्थादि॒वेति॑ गो॒स्थात्ऽइ॑व। ई॒र॒ते॒। धन॑म्। स॒नि॒ष्यन्ती॑नाम्। आ॒त्मान॑म्। तव॑। पू॒रु॒ष॒। पु॒रु॒षेति॑ पुरुष ॥८२ ॥

Mantra without Swara
उच्छुष्मा ओषधीनाङ्गावो गोष्ठादिवेरते । धनँ सनिष्यन्तीनामात्मानन्तव पूरुष ॥

उत्। शुष्माः। ओषधीनाम्। गावः। गोष्ठादिव। गोस्थादिवेति गोस्थात्ऽइव। ईरते। धनम्। सनिष्यन्तीनाम्। आत्मानम्। तव। पूरुष। पुरुषेति पुरुष॥८२॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(उत्) (शुष्माः) प्रशस्तबलकारिण्यः। शुष्मेति बलनाम॥ निघं० २।९॥ अर्श आदित्वादच् (ओषधीनाम्) सोमयवादीनाम् (गाव:) धेनवः किरणा वा (गोष्ठादिव) यथा स्वस्थानात्तथा (ईरते) वत्सान् प्राप्नुवन्ति (धनम्) यद्धिनोति=वर्धयति तत् धनम्। कस्माद्धिनोतीति सतः।। निरु० ३ । ९।। (सनिष्यन्तीनाम्) संभजन्तीनाम् (आत्मानम्) शरीराऽधिष्ठातारम् (तव) (पूरुष) पुरि=देहे शयान देहधारक वा ।। ८२।।
Essence
अत्रोपमालङ्कारः।। हे मनुष्याः! यथा सम्पालिता गावो दुग्धादिभिः स्ववत्सान् मनुष्यादींश्च सम्पोष्य बलयन्ति, तथैवौषधयो युष्माकमात्मशरीरे संपोष्य पराक्रमयन्ति।
[हेतुमाह--]
यदि कश्चिदन्नादिकमौषधं न भुञ्जीत, तर्हि क्रमशो बलविज्ञानह्रासं प्राप्नुयात्, तस्मादेता एतन्निमित्ताः सन्तीति वेद्यम् ।। १२। ८२।।
Subject
किन्निमित्ता ओषधयः सन्तीत्याह॥
Meaning of Anvay
हे पूरुष! या धनं सनिष्यन्तीनामोषधीनां शुष्मा गावो गोष्ठादिव तवात्मानमुदीरते तास्त्वं सेवस्व।। ८२।।

सपदार्थान्वयः-- हे पूरुषः! पुरि=देहे शयान देहधारक वा! या धनं यद्धिनोति=वर्धयति तद्धनं सनिष्यन्तीनां सम्भजन्तीनाम् ओषधीनां सोमयवादीनां शुष्माः प्रशस्तबलकारिण्यः गावः धेनवः किरणा वा गोष्ठादिव यथा स्वस्थानात्तथा तवाऽऽत्मानं शरीराऽधिष्ठातारम् उत्+ईरते वत्सान् प्राप्नुवन्ति, तास्त्वं सेवस्व।।
[हे पूरुष! या ....ओषधीनां शुष्मा गावो गोष्ठादिव तवात्मानमुदीरते]
Meaning of Essence
गावः=सम्पालिता गावः। आत्मानम्=आत्मानं शरीरं च।
Special
भिषक्। ओषधयः=स्पष्टम्। विराडनुष्टुप्। गान्धारः।।