Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 80

117 Mantra
12/80
Devata- ओषधयो देवताः Rishi- भिषगृषिः Chhand- अनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
यत्रौष॑धीः स॒मग्म॑त॒ राजा॑नः॒ समि॑ताविव। विप्रः॒ सऽउ॑च्यते भि॒षग् र॑क्षो॒हामी॑व॒चात॑नः॥८०॥

यत्र॑। ओष॑धीः। स॒मग्म॒तेति॑ स॒म्ऽअग्मत्। राजा॑नः। समि॑तावि॒वेति॒ समि॑तौऽइव। विप्रः॑। सः। उ॒च्य॒ते॒। भि॒षक्। र॒क्षो॒हेति॑ रक्षः॒ऽहा। अ॒मी॒व॒चात॑न॒ इत्य॑मीव॒ऽचात॑नः ॥८० ॥

Mantra without Swara
यत्रौषधीः समग्मत राजानः समिताविव । विप्रः सऽउच्यते भिषग्रक्षोहामीवचातनः ॥

यत्र। ओषधीः। समग्मतेति सम्ऽअग्मत्। राजानः। समिताविवेति समितौऽइव। विप्रः। सः। उच्यते। भिषक्। रक्षोहेति रक्षःऽहा। अमीवचातन इत्यमीवऽचातनः॥८०॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(यत्र) येषु स्थलेषु (ओषधीः) सोमाद्या: (समग्मत) प्राप्नुत (राजानः) क्षत्रधर्मयुक्ता वीराः (समिताविव) यथा संग्रामे तथा (विप्रः) मेधावी (सः) (उच्यते) उपदिश्येत। लेट्प्रयोगोऽयम् (भिषक्) यो भिषज्यति=चिकित्सति सः। अत्र भिषज्धातोः क्विप् (रक्षोहा) यो दुष्टानां=रोगाणां हन्ता (अमीवचातनः) योऽमीवान रोगान् शातयति सः। अत्र वर्णव्यत्ययेन शस्य चः।। ८०।।
Essence
अत्रोपमालङ्कारः।। यथा सेनापतिसुशिक्षिता राज्ञो वीरपुरुषाः परमप्रयत्नेन देशान्तरं गत्वा शत्रून् विजित्य राज्यं प्राप्नुवन्ति तथा सद्वैद्यसुशिक्षिता यूयमोषधिविद्यां प्राप्नुत।
यस्मिन् शुद्धे देशे ओषधयः सन्ति, ता विज्ञायोपयुङ्ध्वमन्येभ्यश्चोपदिशत।। १२। ८०।।
Subject
पुनः पुनः सद्वैद्यसेवनं कार्य्यमित्याह॥
Meaning of Anvay
हे मनुष्याः ! यूयं यत्रौषधीः सन्ति ता राजानः समिताविव समग्मत यो रक्षोहामीवचातनो विप्रो भिषग्भवेत्स युष्मान् प्रत्युच्यत उच्येत तद्गुणान् प्रकाशयेत्तास्तं च सदा सेवध्वम् ।।

सपदार्थान्वयः -- हे मनुष्याः ! यूयं यत्र येषु स्थलेषु ओषधीः सोमाद्याः सन्ति, ताः राजानः क्षत्रधर्मयुक्ता वीराः समिताविव यथा संग्रामे तथा सम्+अग्मत प्राप्नुत। यो रक्षोहा यो दुष्टानां=रोगाणां हन्ता, अमीवचातनः योऽमीवान्=रोगान् शातयति सः, विप्रः मेधावी भिषग् यो भिषज्यति=चिकित्सति सः भवेत्, सः युष्मान् प्रत्युच्येत=उच्येत तद्गुणान् प्रकाशयेद् उपदिश्येत तास्तं च सदा सेवध्वम्।। १२। ८०।।

[हे मनुष्या यूयं यत्रोषधीः सन्ति ता राजानः समिताविव समग्मत। यो........ भिषग् भवेत् स युष्मान् प्रत्युच्यते]
Meaning of Essence
राजानः=सेनापतिसुशिक्षिता राज्ञो वीरपुरुषाः। यत्र=यस्मिन् शुद्धे देशे।
Special
भिषक्। ओषधयः=ओषधिविद्या। अनुष्टुप् । गान्धारः ।।