Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 71

117 Mantra
12/71
Devata- कृषीवला देवताः Rishi- कुमारहारित ऋषिः Chhand- विराट्पङ्क्तिः Swara- पञ्चमः
Mantra with Swara
लाङ्ग॑लं॒ पवी॑रवत् सु॒शेव॑ꣳ सोम॒पित्स॑रु। तदुद्व॑पति॒ गामविं॑ प्रफ॒र्व्यं च॒ पीव॑रीं प्र॒स्थाव॑द् रथ॒वाह॑णम्॥७१॥

लाङ्ग॑लम्। पवी॑रवत्। सु॒शेव॒मिति॑ऽसु॒ऽशेव॑म्। सो॒म॒पित्स॒र्विति॑ सोम॒पिऽत्स॑रु। तत्। उत्। व॒प॒ति॒। गाम्। अवि॑म्। प्र॒फ॒र्व्य᳖मिति॑ प्रऽफ॒र्व्य᳖म्। च॒। पीव॑रीम्। प्र॒स्थाव॒दिति॑ प्र॒स्थाऽव॑त्। र॒थ॒वाह॑नम्। र॒थ॒वाह॑न॒मिति॑ रथ॒ऽवाह॑नम् ॥७१ ॥

Mantra without Swara
लाङ्गलम्पवीरवत्सुशेवँ सोमपित्सरु । तदुद्वपति गामविम्प्रपर्व्यञ्च पीवरीम्प्रस्थावद्रथवाहणम् ॥

लाङ्गलम्। पवीरवत्। सुशेवमितिऽसुऽशेवम्। सोमपित्सर्विति सोमपिऽत्सरु। तत्। उत्। वपति। गाम्। अविम्। प्रफर्व्यमिति प्रऽफर्व्यम्। च। पीवरीम्। प्रस्थावदिति प्रस्थाऽवत्। रथवाहनम्। रथवाहनमिति रथऽवाहनम्॥७१॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(लाङ्गलम्) सीरापश्चाद्भागे दार्ढ्याय संयोज्यं काष्ठम् (पवीरवत्) प्रशस्त: पवीरः=फालो विद्यते यस्मिन् तत् (सुशेवम्) सुष्ठु सुखकरम् (सोमपित्सरु) ये सोमयवाद्योषधीः पालयन्ति तान्त्सरयति=कुटिलं गमयति (तत्) (उत्) (वपति) (गाम्) पृथिवीम् (अविम्) रक्षणादिहेतुम् (प्रफर्व्यम्) प्रफर्वितुं=गमयितुं योग्यम् (च) (पीवरीम् ) यया पाययन्ति तां स्थूलाम् (प्रस्थावत्) प्रशस्तं प्रस्थानं यस्यास्ति तत् (रथवाहनम्) रथं वहति येन तत्।। ७१।।
Essence
कृषीवलैः स्थूलमृत्स्नामन्नाद्युत्पादनेन रक्षिकां सुपरीक्ष्य, हलादिसाधनैः संकृष्य, समीकृत्य, सुसंस्कृता नि बीजानि समुप्योत्तमानि धान्यान्युत्पाद्य भोक्तव्यानि ।। १२। ७१।।
Subject
पुनस्तमेव विषयमाह॥
Meaning of Anvay
हे कृषीवलाः! यूयं यत् सोमपित्सरु पवीरवत्सुशेवं लाङ्गलं प्रफर्व्यं प्रस्थावद्रथवाहनं चास्ति येनाविं पीवरीं गामुद्वपति तद्यूयं साध्नुत।। ७१।।

सपदार्थान्वयः -- हे कृषीवलाः! यूयं यत् सोमपित्सरु ये सोमयवाद्योषधीः पालयन्ति तान्त्सरयति=कुटिलं गमयति, पवीरवत् प्रशस्तः पवीरः=फालो विद्यते यस्मिन् तत्, सुशेवं सुष्ठु सुखकरं लाङ्गलं सीरापश्चाद्भागे दार्ढ्याय संयोज्यं काष्ठं प्रफर्व्यं प्रफर्वितुं=गमयितुं योग्यं प्रस्थावत्
प्रशस्तं प्रस्थानं यस्याऽस्ति तत्, रथवाहनं रथं वहति येन तत्, चाsस्ति, येन अविं रक्षणादिहेतुं पीवरीं यया पाययन्ति तां स्थूलां गां पृथिवीम् उत्+वपति तद् यूयं साध्नुत।। १२। ७१।।
[हे कृषीवलाः!......पीवरीं गाम्, अविं........उद्वपति, तद् यूयं साध्नुत]
Meaning of Essence
पीवरीम्=स्थूलाम्। गाम्=मृत्स्नाम्। अविम्=अन्नाद्युत्पादनेन रक्षिकाम्।
Special
कुमारहारितः। कृषीवलाः=कृषकाः। विराट् पंक्तिः । पञ्चमः।।