Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 54

117 Mantra
12/54
Devata- अग्निर्देवता Rishi- विश्वामित्र ऋषिः Chhand- विराडार्षीनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
लो॒कं पृ॑ण छि॒द्रं पृ॒णाथो॑ सीद ध्रु॒वा त्वम्। इ॒न्द्रा॒ग्नी त्वा॒ बृह॒स्पति॑र॒स्मिन् योना॑वसीषदन्॥५४॥

लो॒कम्। पृ॒ण॒। छि॒द्रम्। पृ॒ण॒। अथो॒ऽइत्यथो॑। सी॒द॒। ध्रु॒वा। त्वम्। इ॒न्द्रा॒ग्नीऽइती॑न्द्रा॒ग्नी। त्वा॒। बृह॒स्पतिः॑। अ॒स्मिन्। योनौ॑। अ॒सी॒ष॒द॒न्। अ॒सी॒ष॒द॒न्नित्य॑सीसदन् ॥५४ ॥

Mantra without Swara
लोकम्पृण ञ्छिद्रं पृणाथो सीद धु्रवा त्वम् । इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिरस्मिन्योनावसीषदन् ॥

लोकम्। पृण। छिद्रम्। पृण। अथोऽइत्यथो। सीद। ध्रुवा। त्वम्। इन्द्राग्नीऽइतीन्द्राग्नी। त्वा। बृहस्पतिः। अस्मिन्। योनौ। असीषदन्। असीषदन्नित्यसीसदन्॥५४॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(लोकम्) संप्रेक्षितव्यम् (पृण) तर्पय (छिद्रम्) छिनत्ति यत्तत् (पृण) पिपूर्द्धि (अथो) (सीद) (ध्रुवा) दृढनिश्चया (त्वम्) (इन्द्राग्नी) मातापितरौ (त्वा) त्वाम् (बृहस्पतिः) बृहत्या वेदवाचः पालिकाध्यापिका (अस्मिन्) विद्याबोधे (योनौ) बन्धच्छेदके मोक्षप्रापके (असीषदन्) प्रापयन्तु।। ५४।।
Essence
मातापित्राचार्यैरीदृशी विद्या-शिक्षा क्रियेत--
[तस्मिंस्त्वं ध्रुवा सीद, अथो छिद्रं पृण, लोकं पृण]
यां स्वीकृत्य सर्वा कन्या निश्चिन्ता भूत्वा सर्वाणि दुर्व्यसनानि त्यक्त्वा समावर्तनानन्तरं स्वयंवरं विवाहं कृत्वा सुपुरुषार्थेनानन्दयेयुः।
Subject
पुनस्तमेव विषयमाह॥
Meaning of Anvay
हे कन्ये ! यां त्वा योनावस्मिन्निन्द्राग्नी बृहस्पतिश्चासीषदन् तस्मिन् त्वं ध्रुवा सीदाथो छिद्रं पृण लोकं पृण ।। ५४।।
सपदार्थान्वयः-- हे कन्ये ! यां त्वा त्वां योनौ बन्धच्छेदके मोक्षप्रापके अस्मिन् विद्याबोधे इन्द्राग्नी मातापितरौ बृहस्पतिः बृहत्या वेदवाचः पालिकाऽध्यापिका च असीषदन् प्रापयन्तु, तस्मिन् त्वं ध्रुवा दृढनिश्चया सीद। यो छिद्रं छिनत्ति यत्तत् पृण तर्पय, लोकं संप्रेक्षितव्यं पृण पिपूर्द्धि ।। १२। ५४।।
[हे कन्ये! यां त्वा योनावस्मिन्निन्द्राग्नी बृहस्पतिश्चासीषदन्]
Meaning of Essence
बृहस्पतिः=आचार्यः। ध्रुवा=निश्चिन्ता । छिद्रम्=सर्वाणि दुर्व्यसनानि। पृण=त्यज। लोकम्=समावर्तनानन्तरं स्वयंवरं विवाहम्। पृण=आनन्दय।।
Special
विश्वामित्रः। अग्निः=मातापित्राचार्याः। विराडनुष्टुप्। गान्धारः॥