Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 46

117 Mantra
12/46
Devata- अग्निर्देवता Rishi- सोमाहुतिर्ऋषिः Chhand- भुरिगार्षी त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
सं॒ज्ञान॑मसि काम॒ध॑रणं॒ मयि॑ ते काम॒धर॑णं भूयात्। अ॒ग्नेर्भस्मा॑स्य॒ग्नेः पुरी॑षमसि॒ चित॑ स्थ परि॒चित॑ऽऊर्ध्व॒चितः॑ श्रयध्वम्॥४६॥

सं॒ज्ञान॒मिति॑ स॒म्ऽज्ञान॑म्। अ॒सि॒। का॒म॒धर॑ण॒मिति॑ काम॒ऽधर॑णम्। मयि॑। ते॒। का॒म॒धर॑ण॒मिति॑ काम॒ऽधर॑णम्। भू॒या॒त्। अ॒ग्नेः। भस्म॑। अ॒सि॒। अ॒ग्नेः। पुरी॑षम्। अ॒सि॒। चितः॑। स्थ॒। प॒रि॒चित॒ इति॑ परि॒ऽचितः॑। ऊ॒र्ध्व॒चित॒ इत्यू॑र्ध्व॒ऽचितः॑। श्र॒य॒ध्व॒म् ॥४६ ॥

Mantra without Swara
सञ्ज्ञानमसि कामधरणम्मयि ते कामधरणम्भूयात् । अग्नेर्भस्मास्यग्नेः पुरीषमसि चित स्थ परिचितऽऊर्ध्वचितः श्नयध्वम् ॥

संज्ञानमिति सम्ऽज्ञानम्। असि। कामधरणमिति कामऽधरणम्। मयि। ते। कामधरणमिति कामऽधरणम्। भूयात्। अग्नेः। भस्म। असि। अग्नेः। पुरीषम्। असि। चितः। स्थ। परिचित इति परिऽचितः। ऊर्ध्वचित इत्यूर्ध्वऽचितः। श्रयध्वम्॥४६॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(संज्ञानम्) सम्यग्विज्ञानम् (असि) (कामधरणम्) संकल्पानामाधरणम् (मयि) (ते) तव (कामधरणम्) (भूयात्) (अग्नेः) पावकस्य (भस्म) दग्धदोष: (असि) (अग्नेः) विद्युतः (पुरीषम्) पूर्णं बलम् (असि) (चितः) संचिताः (स्थ) भवत (परिचितः) परितः=सर्वतः संचेतारः (ऊर्ध्वचितः) ऊर्ध्वं संचिन्वन्तः (अयध्वम्) सेवध्वम् ।। ४६।।
Essence
जिज्ञासवः सदा विदुषां सकाशाद् विद्याः प्रार्थ्यं पृच्छेयुर्यावद् युष्मासु पदार्थविज्ञानमस्ति तावत्सर्वमस्मासु धत्त।
[यथा यूयं....... चित्रः परिचित ऊर्ध्वचितः स्थ]
यावतीर्हस्तक्रिया भवन्तो जानन्ति तावतीरस्मान् शिक्षत।

[आश्रयध्वम्]
यथा वयं भवदाश्रिता भवेम तथैव भवन्तोऽप्यस्माकमाश्रयाः सन्तु ।। १२। ४६।।
Subject
अध्येत्रध्यापकाः किं कृत्वा सुखिनः स्युरित्याह॥
Meaning of Anvay
हे विद्वन् ! त्वं यत्संज्ञानं प्राप्तोऽसि। यत् त्वमग्नेर्भस्मास्याग्नेर्यत्पुरीषप्राप्तोसि तन्मां प्रापय। यस्य ते तव यत्कामधरणमस्ति तत्कामधरणं मयि भूयाद्यथा यूयं विद्यादिशुभगुणैश्चितः परिचितः ऊर्ध्वचितः स्थ पुरुषार्थं चाश्रयध्वं तथा वयमपि भवेम ।। ४६।।
सपदार्थान्वयः -- हे विद्वन्! त्वं यत् संज्ञानं सम्यग् विज्ञानं प्राप्तो असि, यत् त्वम् अग्नेः पावकस्य भस्म दग्धदोष: असि, अग्नेः विद्युतः यत् पुरीषं पूर्ण बलं प्राप्तो असि, तन्मां प्रापय।
यस्य ते=तव यत् कामधरणं संकल्पानामाधरणम् अस्ति, तत् कामधरणं संकल्पानामाध रणं मयि भूयात्।
यथा यूयं विद्यादिशुभगुणैश्चितः सञ्चिताः परिचितः परितः सर्वतः संचेतारः ऊर्ध्वचितः ऊर्ध्वं संचिन्वन्तः स्थ भवत, पुरुषार्थं च आ+श्रयध्वम् सेवध्वं, तथा वयमपि भवेम।। १२। ४६।।
[हे विद्वन्! त्वं यत् संज्ञानं प्राप्तोऽसि...... तन्मां प्रापय]
Meaning of Essence
संज्ञानम्=पदार्थ विज्ञानम्।
Special
सोमाहुतिः। अग्निः=अध्येता, अध्यापकश्च ॥ भुरिगार्षी त्रिष्टुप्। धैवतः।।