Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 22

117 Mantra
12/22
Devata- अग्निर्देवता Rishi- वत्सप्रीर्ऋषिः Chhand- निचृदार्षी त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
श्री॒णामु॑दा॒रो ध॒रुणो॑ रयी॒णां म॑नी॒षाणां॒ प्रार्प॑णः॒ सोम॑गोपाः। वसुः॑ सू॒नुः सह॑सोऽअ॒प्सु राजा॒ विभा॒त्यग्र॑ऽउ॒षसा॑मिधा॒नः॥२२॥

श्री॒णाम्। उ॒दा॒र इत्यु॑त्ऽआ॒रः। ध॒रुणः॑। र॒यी॒णाम्। म॒नी॒षाणा॑म्। प्रार्प॑ण॒ इति॑ प्र॒ऽअर्प॑णः। सोम॑गोपा॒ इति॒ सोम॑ऽगोपाः। वसुः॑। सु॒नुः। सह॑सः। अ॒प्स्वित्य॒प्ऽसु। राजा॑। वि। भा॒ति॒। अग्रे॑। उ॒षसा॑म्। इ॒धा॒नः ॥२२ ॥

Mantra without Swara
श्रीणामुदारो धरुणो रयीणाम्मनीषाणाम्प्रार्पणः सोमगोपाः । वसुः सूनुः सहसो अप्सु राजा विभात्यग्रऽउषसामिधानः ॥

श्रीणाम्। उदार इत्युत्ऽआरः। धरुणः। रयीणाम्। मनीषाणाम्। प्रार्पण इति प्रऽअर्पणः। सोमगोपा इति सोमऽगोपाः। वसुः। सुनुः। सहसः। अप्स्वित्यप्ऽसु। राजा। वि। भाति। अग्रे। उषसाम्। इधानः॥२२॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(श्रीणाम्) लक्ष्मीणां मध्ये (उदारः) य उत्कृष्टं परीक्ष्य ऋच्छति=ददाति (धरुणः) धर्त्ताऽऽधारभूतः (रयीणाम्) धनानाम् (मनीषाणाम्) प्रज्ञानाम्, याभिर्मन्यन्ते=जानन्ति ता मनीषाः=प्रज्ञास्तासाम् (प्रार्पणः) प्रापक: (सोमगोपाः) सोमानामोषधीनामैश्वर्य्याणां वा रक्षकः (वसुः) कृतब्रह्मचर्य: (सूनुः) सुतः (सहसः) बलवतः पितुः (अप्सु) प्राणेषु (राजा) प्रकाशमान: (वि) (भाति) प्रदीप्यते (अग्रे) संमुखे (उषसाम्) प्रभातानाम् (इधानः) प्रदीप्यमानः।। २२।।
Essence
मनुष्यैर्यः सुपात्रेभ्यो दाता, धनस्य व्यर्थव्ययस्याकर्त्ता, सर्वेषां विद्याबुद्धिप्रदः, कृतब्रह्मचर्यस्य जितेन्द्रियस्य तनयः, योगाङ्गानुष्ठानेन प्रकाशमानः, सूर्यवत् शत्रुगुणकर्मस्वभावानां मध्ये देदीप्यमानः, पितृवत् प्रजापालको जनोऽस्ति, स राज्यकरणायाभिषेचनीयः।। १२। २२।।
Subject
अत्र राजकर्मणि कीदृग्जनोऽभिषेचनीय इत्याह॥
Meaning of Anvay
हे मनुष्याः ! यूयं यो जन उषसामग्र इधानः सूर्य इव श्रीणामुदारो रयीणां धरुणो मनीषाणां प्रार्पण: सोमगोपाः सहसः सूनुर्वसुः सन्नप्सु राजा विभाति तं सर्वाध्यक्षं कुरुत ।। २२।।
सपदार्थान्वयः -- हे मनुष्याः ! यूयं यो जन उषसां प्रभातानाम् अग्रे संमुखे इधानः=सूर्यः प्रदीप्यमानः इव श्रीणां लक्ष्मीणां मध्ये उदारः य उत्कृष्टं परीक्ष्य ऋच्छति=ददाति, रयीणां धनानां धरुणः धर्त्ताऽऽधारभूतः मनीषाणां प्रज्ञानां, याभिर्मन्यन्ते=जानन्ति ता मनीषा:=प्रज्ञास्तासां प्रार्पण: प्रापकः, सोमगोपाः सोमानामोषधीनामैश्वर्य्याणां वा रक्षकः, सहसः बलवतः पितुः सूनुः सुतः वसुः कृतब्रह्मचर्य्यः सन्नप्सु प्राणेषु राजा प्रकाशमानः वि+भाति प्रदीप्यते, तं सर्वाऽध्यक्षं कुरुतः ।। १२। २२।।
[हे मनुष्याः! यो जनः......श्रीणामुदारः, रयीणां धरुणः, मनीषाणां प्रापणः, सहसः सूनुर्वसुः, अप्सु राजा, उषामग्रं इधानः सूर्य इव, सोमगोपाः]
Meaning of Essence
उदारः=सुपात्रेभ्यो दाता। धरुणः=व्यर्थव्ययस्याकर्त्ता। मनीषाणाम्=विद्याबुद्धीनाम्। प्रार्पण:=प्रदः। सहसः=कृतब्रह्मचर्यस्य जितेन्द्रियस्य। सूनुः=तनयः। अप्सु=योगाङ्गानुष्ठाने। राजा=प्रकाशमानः। उषसाम्=शत्रुगुणकर्मस्वभावानाम्। अग्रे=मध्ये। इधानः=देदीप्यमानः। सोमगोपाः=पितृवत् प्रजापालकः।
Special
वत्सप्रीः। अग्निः=राजा। निचृदार्षी त्रिष्टुप्। धैवतः।।