Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 13

117 Mantra
12/13
Devata- अग्निर्देवता Rishi- त्रित ऋषिः Chhand- भुरिगार्षी पङ्क्तिः Swara- पञ्चमः
Mantra with Swara
अग्रे॑ बृ॒हन्नु॒षसा॑मू॒र्ध्वोऽअ॑स्थान्निर्जग॒न्वान् तम॑सो॒ ज्योति॒षागा॑त्। अ॒ग्निर्भा॒नुना॒ रुश॑ता॒ स्वङ्ग॒ऽआ जा॒तो विश्वा॒ सद्मा॑न्यप्राः॥१३॥

अग्रे॑। बृ॒हन्। उ॒षसा॑म्। ऊ॒र्ध्वः। अ॒स्था॒त्। नि॒र्ज॒ग॒न्वानिति॑ निःऽजग॒न्वान्। तम॑सः। ज्योति॑षा। आ। अ॒गा॒त्। अ॒ग्निः। भा॒नुना॑। रुश॑ता। स्वङ्ग॒ इति॑ सु॒ऽअङ्गः॑। आ। जा॒तः। विश्वा॑। सद्मा॑नि। अ॒प्राः॒ ॥१३ ॥

Mantra without Swara
अग्रे बृहन्नुषसामूर्ध्वाऽअस्थान्निर्जगन्वान्तमसो ज्योतिषागात् । अग्निर्भानुना रुशता स्वङ्गऽआ जातो विश्वा सद्मान्यप्राः ॥

अग्रे। बृहन्। उषसाम्। ऊर्ध्वः। अस्थात्। निर्जगन्वानिति निःऽजगन्वान्। तमसः। ज्योतिषा। आ। अगात्। अग्निः। भानुना। रुशता। स्वङ्ग इति सुऽअङ्गः। आ। जातः। विश्वा। सद्मानि। अप्राः॥१३॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(अग्रे) प्रथमतः (बृहन्) महत् (उषसाम्) प्रभातानाम् (ऊर्ध्वः) उपर्य्याकाशस्थः (अस्थात्) तिष्ठति (निर्जगन्वान्) निर्गतः सन् (तमसः) अन्धकारात् (ज्योतिषा) प्रकाशेन (आ) (अगात्) प्राप्नोति (अग्निः) पावकः (भानुना) दीप्त्या (रुशता) सुरूपेण (स्वङ्गः) शोभनान्यङ्गानि यस्य सः (आ) (जातः) निष्पन्नः (विश्वा) (सद्मानि) साकाराणि स्थानानि (अप्राः) व्याप्नोति ।। १३ ।।
Essence
यः सूर्यवत्सद्गुणैर्महान्, सत्पुरुषाणां शिक्षयोत्कृष्टः, दुर्व्यसनेभ्यः पृथग् वर्त्तमानः, सत्यन्यायप्रकाशितः, सुन्दराङ्गः, प्रसिद्धः, सर्वैः सत्कर्तुं योग्यः, विदितवेदितव्यः, दूतैः सर्वजनहृदयाशयवित्,
[विश्वा सद्मान्यप्राः, तद्वत् प्रजायां भव]
शुभन्यायेन प्रजां व्याप्नोति स एव राजा भवितुं योग्यः ।। १२ । १३ ।।
Subject
पुनस्तमेव विषयमाह ॥
Meaning of Anvay
हे राजन् ! यस्त्वमग्रे यथा सूर्यः स्वङ्ग आजातो बृहन्नुषसामूर्ध्वोऽस्थाद्रुशता भानुना ज्योतिषा तमसो निर्जगन्वान्सन्नागाद्विश्वा सद्मान्यप्रास्तद्वत्प्रजायां भव।। १३।।
सपदार्थान्वयः -- हे राजन् ! यस्त्वम् अग्रे प्रथमतः यथा [अग्निः]=सूर्य्यः पावकः स्वङ्गः शोभनान्यङ्गानि यस्य सः, आ+जातः निष्पन्नः बृहत् महद् उषसां प्रभातानाम् ऊर्ध्वः उपर्यास्काशस्थः अस्थात् तिष्ठति, रुशता सुरूपेण भानुना दीप्त्या ज्योतिषा प्रकाशेन तमसः अन्धकारात् निर्जगन्वान् निर्गतः सन् आ+अगात् प्राप्नोति, विश्वा सर्वाणि सद्मानि साकाराणि स्थानानि अप्राः व्याप्नोति, तद्वत् प्रजायां भव ।। १२ । १३ ।।
[हे राजन् ! यस्त्वं......[अग्निः]=सूर्यः, बृहत्, तमसो निर्जगन्वान्, त्वङ्ग, जातः]
Meaning of Essence
अग्निः=सूर्यवत् सद्गुणैर्महान्। बृहत्=सत्पुरुषाणां शिक्षयोत्कृष्टः। तमसः=दुर्व्यसनात्। निर्जगन्वान्=पृथग्वर्त्तमानः। स्वङ्गः=सुन्दराङ्गः। जातः=प्रसिद्धः।
Special
त्रितः । अग्निः=राजा। भुरिगार्षीपंक्तिः। पञ्चमः।।