Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 107

117 Mantra
12/107
Devata- विद्वान् देवता Rishi- पावकाग्निर्ऋषिः Chhand- भुरिगार्षी पङ्क्तिः Swara- पञ्चमः
Mantra with Swara
पा॒व॒कव॑र्चाः शु॒क्रव॑र्चा॒ऽअनू॑नवर्चा॒ऽउदि॑यर्षि भा॒नुना॑। पु॒त्रो मा॒तरा॑ वि॒चर॒न्नुपा॑वसि पृ॒णक्षि॒ रोद॑सीऽउ॒भे॥१०७॥

पा॒व॒कव॑र्चा॒ इति॑ पाव॒कऽव॑र्चाः। शु॒क्रव॑र्चा॒ इति॑ शु॒क्रऽव॑र्चाः। अनू॑नवर्चा॒ इत्यनू॑नऽवर्चाः। उत्। इ॒य॒र्षि॒। भा॒नुना॑। पु॒त्रः। मा॒तरा॑। वि॒चर॒न्निति॑ वि॒ऽचर॑न्। उप॑। अ॒व॒सि॒। पृ॒णक्षि॑। रोद॑सी॒ इति॒ रोद॑सी। उ॒भे इत्यु॒भे ॥१०७ ॥

Mantra without Swara
पावकवर्चाः शुक्रवर्चाऽअनूनवर्चाऽउदियर्षि भानुना । पुत्रो मातरा विचरन्नुपावसि पृणक्षि रोदसी उभे ॥

पावकवर्चा इति पावकऽवर्चाः। शुक्रवर्चा इति शुक्रऽवर्चाः। अनूनवर्चा इत्यनूनऽवर्चाः। उत्। इयर्षि। भानुना। पुत्रः। मातरा। विचरन्निति विऽचरन्। उप। अवसि। पृणक्षि। रोदसी इति रोदसी। उभे इत्युभे॥१०७॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(पावकवर्चाः) पवित्रकारिकाया विद्युतो वर्चो=दीप्तिरिव वर्चोऽध्ययनं यस्य सः (शुक्रवर्चाः) शुक्रस्य=सूर्यस्य प्रकाश इव वर्चो=न्यायाचरणं यस्य सः (अनूनवर्चाः) न विद्यते ऊनं=न्यूनं यस्य सः (उत्) (इयर्षि) प्राप्नोषि (भानुना) धर्मप्रकाशेन (पुत्रः) (मातरा) मातापितरौ (विचरन्) (उप) (अवसि) रक्षसि (पृणक्षि) संबध्नासि (रोदसी) द्यावापृथिव्यौ (उभे)॥ १०७।।
Essence
मातापितृणामिदमत्युचितमस्ति यत् सन्तानानुत्पाद्य बाल्यावस्थायां स्वयं सुशिक्ष्य ब्रह्मचर्यं कारयित्वाऽऽचार्यकुले विद्याग्रहणाय संप्रेष्य विद्यायोगकरणम्।

[मातरा उपावसि]
अपत्यानां चेदं समुचितं वर्तते यत् विद्यासुशिक्षायुक्ता भूत्वा पुरुषार्थेनैश्वर्यमुन्नीय, निरभिमानमत्सरया प्रीत्या मातापितृणां मनसा वाचा कर्मणा यथावत् परिचर्यानुष्ठानं कर्त्तव्यमिति।
Subject
जनकजनन्यौ सन्तानान् प्रति किं किं कुर्यातामित्याह॥
Meaning of Anvay
हे जन! यस्त्वं यथा पुत्रो ब्रह्मचर्यादिषु विचरन् सन् विद्यामाप्नोति तथा सूर्यविद्युतौ भानुना पावकवर्चाः शुक्रवर्चाः अनूनवर्चा न्यायं करोति यथा संबध्नीत तथा विद्यामियर्षि राज्यं पृणक्षि। मातरोपाऽवसि तस्माद्धार्मिकोऽसि ।। १०७ ।।

सपदार्थान्वयः-- हे जन ! यस्त्वं यथा पुत्रो ब्रह्मचर्य्यादिषु विचरन् सन् विद्यामाप्नोति यथा सूर्य्यविद्युतौ भानुना धर्मप्रकाशेन पावकवर्चाः पवित्रीकारिकाया विद्युतो वर्चो=दीप्तिरिव वर्चोऽध्ययनं यस्य सः, शुक्रवर्चाः शुक्रस्य=सूर्यस्य प्रकाश इव वर्चो=न्यायाचरणं यस्य सः, अनूनवर्चाः न विद्यते ऊनं=न्यूनं वर्चः यस्य सः, न्यायं करोति, यथा [उभे] [रोदसी] द्यावापृथिव्यौ संबध्नीत तथा विद्याम् [उत्]+इयर्षि प्राप्नोषि, राज्यं पृणक्षि सम्बध्नासि, मातरा मातापितरौ उपावसि रक्षसि, तस्माद्धार्मिकोऽसि ।। १२। १०७।।

[हे जन! यस्त्वं यथा पुत्रो ब्रह्मचर्यादिषु विचरन् सन् विद्यामाप्नोति......पावकवर्चाः तथा विद्याम् [उत्] इयर्षि]
Meaning of Essence
पुत्रः=सन्तानः। मातरा=मातापितरौ॥
Special
पावकाग्निः। विद्वान्=स्पष्टम् । भुरिगार्षी पङ्क्तिः। पञ्चमः॥