Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 11 / Mantra 49

82 Mantra
11/49
Devata- अग्निर्देवता Rishi- उत्कील ऋषिः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
वि पाज॑सा पृ॒थुना॒ शोशु॑चानो॒ बाध॑स्व द्वि॒षो र॒क्षसो॒ऽअमी॑वाः। सु॒शर्म॑णो बृह॒तः शर्म॑णि स्याम॒ग्नेर॒हꣳ सु॒हव॑स्य॒ प्रणी॑तौ॥४९॥

वि। पाज॑सा। पृ॒थुना॑। शोशु॑चानः। बाध॑स्व। द्वि॒षः। र॒क्षसः॑। अमी॑वाः। सु॒शर्म्म॑ण॒ इति॑ सु॒ऽशर्म॑णः। बृ॒ह॒तः। शर्म॑णि। स्या॒म्। अ॒ग्नेः। अ॒हम्। सु॒हव॒स्येति॑ सु॒ऽहव॑स्य। प्रणी॑तौ। प्रनी॑ता॒विति॒ प्रऽनी॑तौ ॥४९ ॥

Mantra without Swara
वि पाजसा पृथुना शोशुचानो बाधस्व द्विषो रक्षसोऽअमीवाः । सुशर्मणो बृहतः शर्मणि स्यामग्नेरहँ सुहवस्य प्रणीतौ ॥

वि। पाजसा। पृथुना। शोशुचानः। बाधस्व। द्विषः। रक्षसः। अमीवाः। सुशर्म्मण इति सुऽशर्मणः। बृहतः। शर्मणि। स्याम्। अग्नेः। अहम्। सुहवस्येति सुऽहवस्य। प्रणीतौ। प्रनीताविति प्रऽनीतौ॥४९॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(वि) विविधेन (पाजसा) बलेन । पातेर्बले जुट्च ॥ उ० ४ । २०३ ॥ इत्यसुन् । पाज इति बलना० ॥ निघं० २ । ९ ॥ (पृथुना) विस्तीर्णेन (शोशुचानः) भृशं शुचिः सन् (बाधस्व) (द्विषः) शत्रुभूता व्यभिचारिणीर्वृषली: (रक्षसः) दुष्टाः (अमीवाः) रोग इव प्राणिनां पीडकाः (सुशर्मणः) सुशोभितगृहस्य (बृहतः) महतः (शर्मणि) सुखकारके गृहे (स्यात्) वर्त्तेय (अग्नेः) अग्निवद्देदीप्यमानस्य (अहम्) पत्नी (सुहवस्य) शोभनो हवो=ग्रहणं दानं वा यस्य तस्य (प्रणीतौ) प्रकृष्टायां धर्मायां नीतौ ॥ ४९ ॥
Essence
विवाहसमये पुरुषेण स्त्रिया च व्यभिचारत्यागस्य प्रतिज्ञां कृत्वा व्यभिचारिरणीनां स्त्रीणां लम्पटानां पुरुषाणां च सर्वथा संगं त्यक्त्वा, परस्परमप्यतिविषयासक्तिं विहाय, ऋतुगामिनौ भूत्वाऽन्योऽन्यं प्रीत्या वीर्यवन्त्यपत्यान्युत्पादयेताम्।
[व्यभिचारनिन्दामाह--]
न हि व्यभिचारेण तुल्यं स्त्रिया: पुरुषस्य चाप्रियम् अनायुष्यम् अकीर्तिकरं कर्म विद्यते। तास्मादेतत् सर्वथा त्यक्त्वा धर्माचारिणौ भूत्वा दीर्घायुषौ स्याताम् ॥ ११ । ४९ ॥
Subject
विवाहसमये स्त्रीपुरुषौ किं किं प्रतिजानीयातामित्युपदिश्यते ॥
Meaning of Anvay
हे पते! यदि त्वं पृथुना विस्तीर्णेन वि+पाजसा=बलेन विविधेन बलेन सह शोशुचानः भृशं शुचिः सन् सदा वर्त्तेथाः, अमीवाः रोग इव प्राणिनां पीडकाः रक्षसः दुष्टाः द्विषः शत्रुभूता व्यभिचारिणीवृषली: बाधस्व, तर्हि बृहतः महतः सुशर्मणः सुशोभितगृहस्य सुहवस्य शोभनो हवः=ग्रहणं दानं वा यस्य तस्य अग्नेः अग्निवद्देदीप्यमानस्य ते शर्मणि सुखकारके गृहे प्रणीतौ प्रकृष्टायां धर्म्यायां नीतौ चाऽहं पत्नी स्याम् वर्त्तेय ॥ ४९ ॥
[हे पते ! त्वं.........अमीवा रक्षसे द्विषो बाधस्व तर्हि........सुशर्मणः.........अग्नेस्ते शर्मणि प्रणीतौ चाहं पत्नी स्याम्]
हे पते ! यदि त्वं पृथुना विपाजसा बलेन सह शोशुचानः सदा वर्त्तेथा अमीवा रक्षसो द्विषो बाधस्व तर्हि बृहतः सुशर्मणः सुहवस्याग्नेस्ते शर्मणि प्रणीतौ चाहं पत्नी स्याम् ॥ ४९ ॥
Special
उत्कीलः । अग्निः=पतिः ॥ त्रिष्टुप् । धैवतः ॥