Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 11 / Mantra 19

82 Mantra
11/19
Chanting
Devata- अग्निर्देवता Rishi- मयोभूर्ऋषिः Chhand- निचृदनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
आ॒क्रम्य॑ वाजिन् पृथि॒वीम॒ग्निमि॑च्छ रु॒चा त्वम्। भूम्या॑ वृ॒त्वाय॑ नो ब्रूहि॒ यतः॒ खने॑म॒ तं व॒यम्॥१९॥

आ॒क्रम्येत्या॒ऽक्रम्य॑। वा॒जि॒न्। पृ॒थि॒वीम्। अ॒ग्निम्। इ॒च्छ॒। रु॒चा। त्वम्। भूम्याः॑। वृ॒त्वाय॑। नः॒। ब्रूहि॑। यतः॑। खने॑म। तम्। व॒यम् ॥१९ ॥

Mantra without Swara
आक्रम्य वाजिन्पृथिवीमग्निमिच्छ रुचा त्वम् । भूम्या वृक्त्वाय नो ब्रूहि यतः खनेम तँवयम् ॥

आक्रम्येत्याऽक्रम्य। वाजिन्। पृथिवीम्। अग्निम्। इच्छ। रुचा। त्वम्। भूम्याः। वृत्वाय। नः। ब्रूहि। यतः। खनेम। तम्। वयम्॥१९॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(द्यौः) प्रकाश इव विनयः (ते) तव (पृष्ठम्) अर्वाग्व्यवहारः (पृथिवी) भूमिरिव (सधस्थम्) सहस्थानम् (आत्मा) स्वस्वरूपम् (अन्तरिक्षम्) आकाश इवाक्षयोऽक्षोभः (समुद्रः) सागर इव (योनिः) निमित्तम् (विख्याय) प्रसिद्धीकृत्य (चक्षुषा) लोचनेन (त्वम्) (अभि) आभिमुख्ये (तिष्ठ) (पृतन्यतः) आत्मन: पृतनामिच्छतो जनस्य ॥ २० ॥
Essence
अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः । यो न्यायपथानुगामी, दृढोत्साहस्थानात्मा,
[स त्वं चक्षुषा विख्याय पृतन्यतोऽभितिष्ठ]
यस्य प्रयोजनानि विवेकसाध्यानि सन्ति, तस्य वीरसेना जायते। स ध्रुवं विजयं कर्तुं शक्नुयात् । ११ । २० ॥
Subject
मनुष्याः किं साध्नुयुरित्याह॥
Meaning of Anvay
हे विद्वन् राजन् ! यस्य ते=तव द्यौः प्रकाश इव विनयः पृष्ठम् अर्वाग्व्यहारः, पृथिवी भूमिरिव सधस्थं सहस्थानम्, अन्तरिक्षम् आकाश इवाऽक्षयोऽक्षोभः आत्मा स्वस्वरूपं, समुद्रः सागर इव योनिः निमित्तम् अस्ति, स त्वं चक्षुषा लोचनेन वि+ख्याय प्रसिद्धीकृत्य पृतन्यतः आत्मन: पृतनामिच्छतो जनस्य अभि+तिष्ठ अभिमुखं तिष्ठ ॥ २० ॥
[ हे…………राजन् ! यस्य ते=तव द्यौः पृष्ठं पृथिवी सधस्थम् अन्तरिक्षमात्मा]
हे विद्वन् राजन् ! यस्य ते=तव द्यौ पृष्ठं पृथिवी सधस्थमन्तरिक्षमात्मा समुद्रो योनिरस्ति स त्वं चक्षुषा विख्याय पृतन्यतोऽभितिष्ठ ॥ २० ॥
Meaning of Essence
चक्षुषा=विवेकेन । पृतन्यतः=वीरसेनस्य । अभितिष्ठ=ध्रुवं विजयस्व ॥
Special
मयोभूः। क्षत्रपतिः=राजा ॥ निचृदार्षी बृहती । मध्यमः ॥