Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 11 / Mantra 12

82 Mantra
11/12
Devata- वाजी देवता Rishi- नाभानेदिष्ठ ऋषिः Chhand- आस्तारपङ्क्तिः Swara- पञ्चमः
Mantra with Swara
प्रतू॑र्त्तं वाजि॒न्नाद्र॑व॒ वरि॑ष्ठा॒मनु॑ सं॒वत॑म्। दि॒वि ते॒ जन्म॑ पर॒मम॒न्तरि॑क्षे॒ तव॒ नाभिः॑ पृथि॒व्यामधि॒ योनि॒रित्॥१२॥

प्रतू॑र्त्त॒मिति॒ प्रऽतू॑र्त्तम्। वा॒जि॒न्। आ। द्र॒व॒। वरि॑ष्ठाम्। अनु॑। सं॒वत॒मिति॑ स॒म्ऽवत॑म्। दि॒वि। ते॒। जन्म॑। प॒र॒मम्। अ॒न्तरि॑क्षे। तव॑। नाभिः॑। पृ॒थि॒व्याम्। अधि॑। योनिः॑। इत् ॥१२ ॥

Mantra without Swara
प्रतूर्तँवाजिन्नाद्रव वरिष्ठामनु सँवतम् । दिवि ते जन्म परममन्तरिक्षे तव नाभिः पृथिव्यामधि योनिरित् ॥

प्रतूर्त्तमिति प्रऽतूर्त्तम्। वाजिन्। आ। द्रव। वरिष्ठाम्। अनु। संवतमिति सम्ऽवतम्। दिवि। ते। जन्म। परमम्। अन्तरिक्षे। तव। नाभिः। पृथिव्याम्। अधि। योनिः। इत्॥१२॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(प्रतूर्त्तम्) अतितूर्णम् (वाजिन्) प्रशस्तज्ञानयुक्त विद्वन् (आ) (द्रव) आगच्छ (वरिष्ठाम्) अतिशयेन वरां गतिम् (अनु) (सम्वतम्) सम्यग्विभक्ताम् (दिवि) सूर्य्यप्रकाशे (ते) तव (जन्म) प्रादुर्भावः (परमम्) (अन्तरिक्षे) अवकाशे (तव) (नाभिः) (पृथिव्याम्) (अधि) उपरि (योनिः) निमित्तं=प्रयोजनम् (इत्) एव ॥ १२ ॥
Essence
यदा मनुष्या विद्या-हस्तक्रिययोर्मध्ये परमप्रयत्नेन प्रादुर्भूत्वा,
[स त्वं विमानान्यधिष्ठाय वरिष्ठां......गतिं प्रतूर्त्तमिदन्वाद्रव]
विमानादीनि यानानि विधाय गतानुगतं शीघ्रं कुर्वन्ति, तदा तेषां श्रीः सुलभा भवति ॥ ११ । १२ ॥
Subject
पुनस्तमेव विषयमाह ॥
Meaning of Anvay
हे वाजिन् ! प्रशस्तज्ञानयुक्त विद्वन् ! यस्य ते=तव शिल्पविद्यया दिवि सूर्य्यप्रकाशे परमं जन्म प्रादुर्भावः, तव अन्तरिक्षे अवकाशे नाभिः, पृथिव्यां योनिः निमित्तं=प्रयोजनम् अस्ति स त्वं विमानानि [अधि]=अधिष्ठाय उपरि स्थित्वा वरिष्ठाम् अतिशयेन वरां गतिं सम्वतं सम्यग्विभक्तां गतिं प्रतूर्त्तम् अतितूर्णम् इत् एव अनु+आ+द्रव आगच्छ ॥ १२ ॥
[हे वाजिन् ! यस्य ते शिल्पविद्यया दिवि परमं जन्म]
हे वाजिन् ! यस्य ते तव शिल्पविद्यया दिवि परमं जन्म तवाऽन्तरिक्षे नाभिः पृथिव्यां योनिरस्ति स त्वं विमानान्यधिष्ठाय वरिष्ठां सम्वतं गतिं प्रतूर्त्तमिदन्वाद्रव ॥ १२ ॥
Meaning of Essence
प्रतूर्तम् = शीघ्रम् ॥
Special
नाभानेदिष्ठः । वाजी=विद्वान् ॥ आस्तारपङ्क्तिः । पञ्चमः ॥