Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 10 / Mantra 9

34 Mantra
10/9
Chanting
Devata- प्रजापतिर्देवता Rishi- वरुण ऋषिः Chhand- भूरिक अष्टि, Swara- मध्यमः
Mantra with Swara
आ॒विर्म॑र्या॒ऽआवि॑त्तोऽअ॒ग्निर्गृ॒हप॑ति॒रावि॑त्त॒ऽइन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वा॒ऽआवि॑त्तौ मि॒त्रावरु॑णौ धृतव्र॑ता॒वावि॑त्तः पू॒षा वि॒श्ववे॑दा॒ऽआवि॑त्ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी वि॒श्वश॑म्भुवा॒वावि॒त्तादि॑तिरु॒रुश॑र्मा॥९॥

आ॒विः। म॒र्य्याः॒। आवि॑त्त॒ इत्याऽवि॑त्तः। अ॒ग्निः। गृ॒हप॑ति॒रिति॑ गृ॒हऽप॑तिः। आवि॑त्त॒ इत्याऽवि॑त्तः। इन्द्रः॑। वृ॒द्धश्र॑वा॒ इति॑ वृ॒द्धऽश्र॑वाः। आवि॑त्ता॒वित्याऽवित्तौ। मि॒त्रावरु॑णौ। धृ॒तव्र॑ता॒विति॑ धृ॒तऽव्र॑तौ। आवि॑त्त॒ इत्याऽवि॑त्तः। पू॒षा। वि॒श्ववे॑दा॒ इति॑ वि॒श्वऽवे॑दाः। आवि॑त्ते॒ इत्याऽवि॑त्ते। द्यावा॑पृथि॒वीऽइति॒ द्यावा॑ऽपृथि॒वी। वि॒श्वश॑म्भुवा॒विति॑ वि॒श्वऽश॑म्भुवौ। आवि॒त्तेत्याऽवि॑त्ता। अदि॑तिः। उ॒रुश॒र्म्मेत्यु॒रुऽश॑र्म्मा ॥९॥

Mantra without Swara
आविर्मयाऽआवित्तोऽअग्निर्गृहपतिरावित्तऽइन्द्रो वृद्धश्रवाऽआवित्तौ मित्रावरुणौ धृतव्रतावावित्तः पूषा विश्ववेदाऽआवित्ते द्यावापृथिवी विश्वशम्भुवावावित्तादितिरुरुशर्मा ॥

आविः। मर्य्याः। आवित्त इत्याऽवित्तः। अग्निः। गृहपतिरिति गृहऽपतिः। आवित्त इत्याऽवित्तः। इन्द्रः। वृद्धश्रवा इति वृद्धऽश्रवाः। आवित्तावित्याऽवित्तौ। मित्रावरुणौ। धृतव्रताविति धृतऽव्रतौ। आवित्त इत्याऽवित्तः। पूषा। विश्ववेदा इति विश्वऽवेदाः। आवित्ते इत्याऽवित्ते। द्यावापृथिवीऽइति द्यावाऽपृथिवी। विश्वशम्भुवाविति विश्वऽशम्भुवौ। आवित्तेत्याऽवित्ता। अदितिः। उरुशर्म्मेत्युरुऽशर्म्मा॥९॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(आवि:) प्राकट्ये (मर्य्याः) मर्य्या इति मनुष्यना० ॥ निघं० २ । ३ ॥ (आवित्तः) प्राप्तपूर्णभोगो लब्धप्रतीतो वा । वित्तो भोगप्रत्यययोः ॥ अ० ८। २ । ५८ ॥ अनेनायं निपातितः (अग्निः) पावक इव विद्वान् (गृहपतिः) गृहाणां पालक: (आवित्तः) (इन्द्रः) शत्रुविदारक: सेनाधीश: (वृद्धश्रवाः) वृद्धं श्रवः=सर्वशास्त्रश्रवणं यस्य सः (आवित्तौ) (मित्रावरुणौ) सुहृद्वरौ (धृतव्रतौ) धृतानि व्रतानि=सत्यादीनि याभ्यां तौ (आवित्तः) (पूषा) पोषको वैद्यः (विश्ववेदाः) विश्वम्=सर्वमौषधं विदितं येन सः (आवित्ते) (द्यावापृथिवी) विद्युद्भूमी (विश्वशम्भुवौ) विश्वस्मै शम्=सुखं भावुके (आवित्ता) (अदितिः) विदुषी माता (उरुशर्म्मा) उरूणि=बहूनि सुखानि यस्याः सा।। अयं मन्त्रः 1 शत० ५ । ३।५ । ३१-३७ व्याख्यातः ॥ ९॥
Essence
यावन्मनुष्या: सद्विदुषः, सतीं विदुषीं मातरं, सत्यपदार्थविज्ञानं च नाप्नुवन्ति, तावत् सुखवृद्धिं दुःखनिवृत्तिं च कर्तुं न शक्नुवन्ति ।। १० । ९ ।।
Subject
मनुष्यैः सुशीलतयाऽऽप्तविद्वदादयोऽवश्यं प्राप्तव्या इत्याह ।।
Meaning of Anvay
सपदार्थान्वयः--हे मर्य्याः मनुष्याः! युष्माभिर्यदि गृहपतिः गृहाणां पालकः अग्निः पावक इव विद्वान् आविरावित्तः प्रकटं प्राप्तपूर्णभोगो लब्धप्रतीतो वा, वृद्धश्रवाः वृद्धं श्रवः=सर्वशास्त्रश्रवणं यस्य सः इन्द्रः शत्रुविदारकः सेनाधीश: आविरावित्तः प्रकटं प्राप्तपूर्णभोगो लब्धप्रतीतौ वा, धृतव्रतौ धृतानि व्रतानि=सत्यादीनि याभ्यां तौ मित्रावरुणौ सुहृद्वरौ आविरावित्तौ प्रकटं प्राप्तपूर्णभोगौ लब्धप्रतीतौ वा, विश्वेवेदाः विश्वम्=सर्व-औषधं विदितं येन सः पूषा पोषको वैद्यः आविरावित्तः प्रकटं प्राप्तपूर्णभोगो लब्धप्रतीतो वा, विश्वशम्भुवौ विश्वस्मै शम्=सुखं भावुके द्यावापृथिवी विद्युद्भूमी आविरावित्ते प्रकटं प्राप्तपूर्णभोगे लब्धप्रतीते वा, उरुशर्म्मा उरूणि=बहूनि सुखानि यस्याः सा अदितिः विदुषी माता चाविरावित्ता प्रकटं प्राप्तपूर्णभोगा लब्धप्रतीता वा स्यात्तर्हि सर्वाणि सुखानि प्राप्यन्ते ॥ १० । ९ ॥
[हे मर्य्याः! युष्माभिर्यदिगृहपतिरग्निराविरावित्तो......विश्वशम्भुवौ द्यावापृथिव्याविरावित्ते उरुशर्मादितिश्चाविरावित्ता स्यात्तर्हि सर्वाणि सुखानि प्राप्यन्ते]
Meaning of Essence
अग्निः=सद्विद्वान् । द्यावापृथिवी=सत्यपदार्थाः । अदितिः=सती विदुषी माता॥
Special
वरुणः। प्रजापतिः=राजा विद्वांश्च। भुरिगष्टि: । मध्यमः ॥