Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 10 / Mantra 29

34 Mantra
10/29
Chanting
Devata- सवित्रादिमन्त्रोक्ता देवताः Rishi- शुनःशेप ऋषिः Chhand- भूरिक ब्राह्मी त्रिष्टुप्, Swara- निषादः
Mantra with Swara
अ॒ग्निः पृ॒थुर्धर्म॑ण॒स्पति॑र्जुषा॒णोऽअ॒ग्निः पृ॒थुर्धर्म॑ण॒स्पति॒राज्य॑स्य वेतु॒ स्वाहा॒। स्वाहा॑कृताः॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिभि॑र्यतध्वꣳ सजा॒तानां॑ मध्य॒मेष्ठ्या॑य॥२९॥

अ॒ग्निः। पृ॒थुः। धर्म॑णः। पतिः॑। जु॒षा॒णः। अ॒ग्निः। पृ॒थुः। धर्म॑णः। पतिः॑। आज्य॑स्य। वे॒तु॒। स्वाहा॑। स्वाहा॑कृता॒ इति॒ स्वाहा॑ऽकृताः। सूर्य॑स्य। र॒श्मिभि॒रिति॑ र॒श्मिऽभिः॑। य॒त॒ध्व॒म्। स॒जा॒ताना॒मिति॑ सऽजा॒ताना॑म्। म॒ध्य॒मेष्ठ्या॑य। म॒ध्यमेस्थ्या॒येति॑ मध्य॒मेऽस्थ्या॑य ॥२९॥

Mantra without Swara
अग्निः पृथुर्धर्मणस्पतिर्जुषाणोऽअग्निः पृथुर्धर्मणस्पतिराज्यस्य वेतु स्वाहा । स्वाहाकृताः सूर्यस्य रश्मिबिर्यतध्वँ सजातानाॐम्मध्यमेष्ठ्याय ॥

अग्निः। पृथुः। धर्मणः। पतिः। जुषाणः। अग्निः। पृथुः। धर्मणः। पतिः। आज्यस्य। वेतु। स्वाहा। स्वाहाकृता इति स्वाहाऽकृताः। सूर्यस्य। रश्मिभिरिति रश्मिऽभिः। यतध्वम्। सजातानामिति सऽजातानाम्। मध्यमेष्ठ्याय। मध्यमेस्थ्यायेति मध्यमेऽस्थ्याय॥२९॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(अग्निः) सूर्य इव (पृथुः) विस्तीर्णपुरुषार्थ: (धर्मणः) धर्मस्य (पतिः) पालयिता (जुषाण:) सेवमान: (अग्निः) विद्युदिव (पृथुः) महान् (धर्मण:) न्यायस्य (पतिः) रक्षक: (आज्यस्य) घृतादेर्हविषः (वेतु) व्याप्नोतु (स्वाहा) सत्यया क्रियया (स्वाहाकृताः) याः स्वाहा=सत्यां क्रियां कुर्वन्ति ताः (सूर्यस्य) (रश्मिभिः) (यतध्वम्) (सजातानाम्) जातैः सह वर्तमानानाम् (मध्यमेष्ठ्याय) मध्ये=पक्षपातरहिते भवे न्याये तिष्ठति तस्य भावाय ॥ अयं मन्त्रः शत० ५ । ४ । ४ । २२-२३ व्याख्यातः ॥ २९॥
Essence
अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः॥ हे राजप्रजाजनाः! यूयं--यथा सूर्यप्रसिद्धविद्युदग्निवद् वर्त्तित्वा, पक्षपातं विहाय समानजन्मसु मध्यस्थाः सन्तो न्यायं कुरुत, तथाऽयमग्निः सवितृप्रकाशे वायौ च सुगन्धं द्रव्यं प्राप्य वायुजलौषधिशुद्धिद्वारा सर्वान् प्राणिनः सुखयति, तथा न्याययुक्तैः कर्मभिः सहचरिता भूत्वा सर्वाः प्रजाः सुखयत ।। १० । २९ ॥
Subject
पुना राजप्रजाजनाः किंवत् किं कुर्युरित्याह।।
Meaning of Anvay
हे राजन् राज्ञि वा! यथा पृथुः विस्तीर्णपुरुषार्थ: धर्मणः धर्मस्य पतिः पालयिता जुषाणः सेवमानः अग्निः सूर्य इव सजातानां जातैः सह वर्त्तमानानां मध्यमेष्ठ्याय मध्ये=पक्षपातरहिते भवे न्याये तिष्ठति तस्य भावाय स्वाहा सत्यया क्रियया आज्यस्य घृतादेर्हविषः वेति, सूर्यस्य रश्मिभिः सह हविः प्रसार्य्ा सुखयति, तथा धर्मणः न्यायस्य पतिः रक्षकः पृथुः महान् जुषाणः सेवमानः अग्निः विद्युदिव भवान् राष्ट्रं वेतु व्याप्नोतु। तथा च--
हे स्वाहाकृताः! याः स्वाहा=सत्यां क्रियां कुर्वन्ति ताः सभासत्स्त्रियः! यूयमपि [यतध्वं] प्रयतध्वम् ।। १० । २९।।
[हे राजन्.......यथा.......अग्निः सजातानां मध्यमेष्ठयाय.........आज्यस्य वेति, सूर्यस्य रश्मिभिः सह हविः प्रसार्य सुखयति तथा........अग्निर्भवान् राष्ट्रं वेतु]
Meaning of Essence
सजातानाम्=समानजन्मनाम् । मध्यमेष्ठ्याय=मध्यस्थः सन् ।।
Special
शुनःशेपः। अग्निः=विद्युत्, भौतिको राजा च।। स्वराडार्षी जगती । निषादः ॥