Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

Yajurveda Adhyay 10 / Mantra 28

34 Mantra
10/28
Devata- अग्निर्देवता Rishi- शुनःशेप ऋषिः Chhand- विराट् धृति, Swara- ऋषभः
Mantra with Swara
अ॒भि॒भूर॑स्ये॒तास्ते॒ पञ्च॒ दिशः॑ कल्पन्तां॒ ब्रह्मँ॒स्त्वं ब्र॒ह्मासि॑ सवि॒तासि॑ स॒त्यप्र॑सवो॒ वरु॑णो॑ऽसि स॒त्यौजा॒ऽइन्द्रो॑ऽसि॒ विशौ॑जा रु॒द्रोऽसि सु॒शेवः॑। बहु॑कार॒ श्रेय॑स्कर॒ भूय॑स्क॒रेन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ऽसि॒ तेन॑ मे रध्य॥२८॥

अ॒भि॒भुरित्य॑भि॒ऽभूः। अ॒सि॒। ए॒ताः। ते। पञ्च॒। दि॒शः॑। क॒ल्प॒न्ता॒म्। ब्रह्म॑न्। त्वम्। ब्र॒ह्मा। अ॒सि॒। स॒वि॒ता। अ॒सि॒। स॒त्य॑प्रसव॒ इति॑ स॒त्यऽप्र॑सवः। वरु॑णः। अ॒सि॒। स॒त्यौजा॒ इति॑ स॒त्यऽओ॑जाः। इन्द्रः॑। अ॒सि॒। विशौ॑जाः। रु॒द्रः। अ॒सि॒। सु॒शेव॒ इति॑ सु॒ऽशेवः॑। बहु॑का॒रेति॒ बहु॑ऽकार। श्रेय॑स्कर। श्रेयः॑क॒रेति॒ श्रेयः॑ऽकर। भूय॑स्कर। भूयः॑क॒रेति॒ भूयः॑ऽकर। इन्द्र॑स्य। वज्रः॑। अ॒सि॒। तेन॑। मे॒। र॒ध्य॒ ॥२८॥

Mantra without Swara
अभिभूरस्येतास्ते पञ्च दिशः कल्पन्ताम्ब्रह्मँस्त्वम्ब्रह्मासि सवितासि सत्यप्रसवो वरुणोसि सत्यौजाःऽइन्द्रोसि विशौजाः रुद्रोसि सुशेवः । बहुकार श्रेयस्कर भूयस्करेन्द्रस्य वज्रोसि तेन मे रध्य ॥

अभिभूरित्यभिऽभूः। असि। एताः। ते। पञ्च। दिशः। कल्पन्ताम्। ब्रह्मन्। त्वम्। ब्रह्मा। असि। सविता। असि। सत्यप्रसव इति सत्यऽप्रसवः। वरुणः। असि। सत्यौजा इति सत्यऽओजाः। इन्द्रः। असि। विशौजाः। रुद्रः। असि। सुशेव इति सुऽशेवः। बहुकारेति बहुऽकार। श्रेयस्कर। श्रेयःकरेति श्रेयःऽकर। भूयस्कर। भूयःकरेति भूयःऽकर। इन्द्रस्य। वज्रः। असि। तेन। मे। रध्य॥२८॥

Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit

संस्कृत
Dayanand Yajurveda Bhashya Bhaskar Sanskrit - संस्कृत
Meaning
(अभिभूः) दृष्टानां तिरस्कर्त्ता (असि) (एता:) (ते) (पञ्च) पूर्वादयश्चतस्रोऽध ऊर्ध्वा चैका (दिश:) (कल्पन्ताम्) सुखयुक्ता भवन्तु (ब्रह्मन्) प्राप्तब्रह्मविद्य (त्वम्) (ब्रह्मा) चतुर्वेदाखिलराजप्रजासुखनिमित्तानां पदार्थानां निर्माता (असि) (सविता) ऐश्वर्योत्पादकः (असि) (सत्यप्रसवः) सत्येन कर्मणा प्रसवः=ऐश्वर्यं यस्य सः (वरुणः) वरस्वभावः (असि) (सत्यौजाः) सत्यमोजो बलं यस्य सः (इन्द्रः) सुखानां धाता (असि) (विशौजा:) विशा=प्रजया सहौजः=पराक्रमो यस्य सः (रुद्रः) शत्रूणां दुष्टानां रोदयिता (असि) (सुशेव:) शोभनं शेवम्=सुखं यस्य सः। शेषमिति सुखना०॥ निघं० ३ । ६ ॥ (बहुकार) बहूनां सुखानां कर्त्तः (श्रेयस्कर) कल्याणकर्त्तः (भूयस्कर) पुनःपुनरनुष्ठशतः (इन्द्रस्य) ऐश्वर्यस्य (वज्रः) प्रापकः (असि) (तेन) (मे) मह्यम् (रध्य) संराध्नुहि ॥ अयं मन्त्रः शत ० ५ । ४ । ४ । ६-२१ व्याख्यातः॥ २८॥
Essence
अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः ॥ यथा पुरुषः सर्वदिक्, सुकीर्तिवेदप्रवीणः, सत्यकारी, सर्वस्य सुखप्रदो, धार्मिको जनो भवेत् तथा तत्पत्नी स्यात्।
[यथाऽहं.........तुभ्यमृद्धिसिद्धिं कुर्यां तथा त्वं.........मे रध्य]
ते राजधर्मं स्वीकृत्यास्माद् बहुसुखं बहुश्रियं च प्राप्नुवन्तु ।। १० । २८ ।।
Subject
पुनः स राजा कीदृशो भूत्वा कस्मै किं कुर्य्यादित्युपदिश्यते।।
Meaning of Anvay
हे बहुकार बहूनां सुखानां कर्त्तः श्रेयस्कर कल्याणकर्त्तः भूयस्कर पुनः पुनरनुष्ठातः ब्रह्मन्! प्राप्तब्रह्मविद्य! यथा यस्य ते=तव एताः पञ्च पूर्वादयश्चतस्रोऽध ऊर्ध्वा चैका दिशः कल्पेरन्, तथा मम भवत्पत्न्याः कल्पन्तां सुखयुक्ता भवन्तु।
यथा त्वमभिभूः दुष्टानां तिरस्कर्त्ता असि, ब्रह्मा चतुर्वेदाऽखिलराजप्रजासुखनिमित्तानां पदार्थानां निर्माता असि, सविता ऐश्वर्योत्पादकः असि, सत्यप्रसवः सत्येन कर्मणा प्रसवः=ऐश्वर्य्यं यस्य सः वरुणः वरस्वभावः असि, सत्यौजाः सत्यमोजो=बलं यस्य सः इन्द्रः सुखानां धाता असि, विशौजाः विशा=प्रजया सहौज:=पराक्रमो यस्य सः सुशेव: शोभनं शेवम्=सुखं यस्य सः रुद्रः शत्रूणां=दुष्टानां रोदयिता असि, इन्द्रस्य ऐश्वर्यस्य वज्रः प्रापक: असि, तथाऽहमपि भवेयम्।
यथाऽहं येन तुभ्यमृद्धिसिद्धिं कुर्य्यां तथा त्वं तेन मे मह्यं रध्य संराध्नुहि ।।१०।२८ ।।

[हे.........ब्रह्मन् ! यथा........ते=तवैताः पञ्च दिशि कल्पेरन् तथा मम भवत्पत्न्याः कल्पन्ताम्। यथा त्वम्.......ब्रह्मा....सत्यप्रसवः........सुशेवः.......असि........तथाऽहमपि भवेयम्]
Meaning of Essence
ब्रह्मा=वेदप्रवीणः। सत्यप्रसवः=सत्यकारी। सुशेवः=सर्वस्य सुखप्रदः।।
Special
शुनःशेपः। यजमानः=राजा॥ धृतिः । ऋषभः ।।