Samveda Sanhita Bhasha Bhashy (Pt. Jaydev Sharma)

Samveda Mantra 551

1874 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- रेभसूनू काश्यपौ Chhand- बृहती Swara- मध्यमः Kaand Name- पावमानं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- पावमानं पर्व
Mantra with Swara
आ꣡ ह꣢र्य꣣ता꣡य꣢ धृ꣣ष्ण꣢वे꣣ ध꣡नु꣢ष्टन्वन्ति꣣ पौ꣡ꣳस्य꣢म् । शु꣣क्रा꣢꣫ वि य꣣न्त्य꣡सु꣢राय नि꣣र्णि꣡जे꣢ वि꣣पा꣡मग्रे꣢꣯ मही꣣यु꣡वः꣢ ॥५५१॥

आ꣢ । ह꣣र्यता꣡य꣢ । धृ꣣ष्ण꣡वे꣢ । ध꣡नुः꣢꣯ । त꣣न्वन्ति । पौँ꣡स्य꣢꣯म् । शु꣣क्राः꣢ । वि । य꣣न्ति । अ꣡सु꣢꣯राय । अ । सु꣣राय । निर्णि꣡जे꣢ । निः꣣ । नि꣡जे꣢꣯ । वि꣣पा꣢म् । अ꣡ग्रे꣢꣯ । म꣣हीयु꣡वः꣢ ॥५५१॥

Mantra without Swara
आ हर्यताय धृष्णवे धनुष्टन्वन्ति पौꣳस्यम् । शुक्रा वि यन्त्यसुराय निर्णिजे विपामग्रे महीयुवः ॥

आ । हर्यताय । धृष्णवे । धनुः । तन्वन्ति । पौँस्यम् । शुक्राः । वि । यन्ति । असुराय । अ । सुराय । निर्णिजे । निः । निजे । विपाम् । अग्रे । महीयुवः ॥५५१॥

Samveda - Mantra Number : 551
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 1;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 5; Khand » 8;

Samveda Sanhita Bhasha Bhashy (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Samveda Sanhita Bhasha Bhashy (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
भा० = ( हर्यताय कृष्णवे ) = अति प्रेमयुक्त राजा के लिये जिस प्रकार उसके सैनिक ( पौंस्यं  धनुः तन्वन्ति ) = बलयुक्त धनुष तानते हैं, जी-जान से शत्रु पर प्रहार करते हैं उसी प्रकार विद्वान्जन ( हर्यताय ) = सबके अभिलाषा के योग्य कमनीय ( धृष्णवे ) = सब वृत्तियों को दबाने हारे, उस सोम अर्थात् आत्मा के हित के लिये ( पौंस्यं  ) = मर्दानगी दर्शाने वाले ( धनुः) = धनुष कामरूप धनु को ( तन्वन्ति ) = साधते, वश करते हैं। अथवा परम पुमान् परमेश्वर के नाममय ओंकाररूप धनुष को तानते हैं उसका जप और मनन करते हैं ।  और ( महीयुवः ) = महत्व की आकांक्षा करने हारे साधक ( विपाम् अग्रे ) = विद्वान् मेधावी पुरुषों के समक्ष ( असुराय ) = प्राणों के प्रेरक इस आत्मा के ( निर्णिजे ) = स्वरूप को शोधन करने के लिये ( वि यन्ति ) = विशेष रूप से जाते हैं। पौंस्य धनुष का तानना=ब्रह्मचर्य का पालन और विद्वानों के पास जाना=स्वाध्याय है।

ब्रह्मचर्यं  गुप्तेन्द्रियोपस्थसंयमः । ब्रह्मचर्यप्रतिष्टायां वीर्यलाभः । यस्यलाभादप्रतिघान् गुणान् अणिमादीन् उत्कर्षयाते । सिद्धश्च विनेयेषु ज्ञानमाधातुं समर्थो भवति ( व्यासभाष्ये ) । स्वाध्यायादिष्टदेवतासंप्रयोगः ( यो ० सू०) तस्य वाचकः प्रणवः । २७ ।  तज्जपस्तदर्थभावनम् ।  २८ ।  ततः प्रत्यक् चेतनाधिगमोऽप्यन्तरायाभावश्च ॥ उपस्थ इन्द्रिय का संयम ब्रह्मचर्य है । इससे वीर्य प्राप्त होता है । इससे अखण्ड बल प्राप्त होता है इसी के बल पर आचार्य शिष्यों में ज्ञान स्थापन करता है। स्वाध्याय से परमेश्वर में भक्ति होती है । ‘ओ३म्' परमेश्वर का नाम है। उसकी भावना से शीघ्र आत्मा का साक्षात् होता और सब विघ्न दूर होते हैं।
 
Subject
"Missing"
Footnote
५५१ – ‘धनुस्तन्वन्ति’, 'शुक्रां व्ययन्त्यसुराय निर्णिजं' इति ऋ० । 
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
ऋषिः - रेभसूनू काश्यपौ।

देवता - पवमानः।

छन्दः - बृहती।

स्वरः - मध्यमः।