Samveda Sanhita Bhasha Bhashy (Pt. Jaydev Sharma)

Samveda Mantra 149

1874 Mantra
Devata- मरुतः Rishi- बिन्दुः पूतदक्षो वा आङ्गिरसः Chhand- गायत्री Swara- षड्जः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
गौ꣡र्ध꣢यति म꣣रु꣡ता꣣ꣳ श्रव꣣स्यु꣢र्मा꣣ता꣢ म꣣घो꣡ना꣢म् । यु꣣क्ता꣢꣫ वह्नी꣣ र꣡था꣢नाम् ॥१४९॥

गौः꣢ । ध꣣यति । मरु꣡ता꣢म् । श्र꣣वस्युः꣢ । मा꣣ता꣢ । म꣣घो꣡ना꣢म् । यु꣣क्ता꣢ । व꣡ह्निः꣢꣯ । र꣡था꣢꣯नाम् ॥१४९॥

Mantra without Swara
गौर्धयति मरुताꣳ श्रवस्युर्माता मघोनाम् । युक्ता वह्नी रथानाम् ॥

गौः । धयति । मरुताम् । श्रवस्युः । माता । मघोनाम् । युक्ता । वह्निः । रथानाम् ॥१४९॥

Samveda - Mantra Number : 149
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 2; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 1;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 2; Khand » 4;

Samveda Sanhita Bhasha Bhashy (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Samveda Sanhita Bhasha Bhashy (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
भा० = ( मघोनां ) = जीवन-यज्ञ के सम्पादन करने वाले ( मरुतां ) = प्राणों की ( माता ) = उत्पादक, जननी ( गौ ) = चेतनस्वरूपा चितिशक्ति  ( श्रवस्युः ) = अन्न  की या ज्ञान की कामना करती हुई ( धयति ) = अपना सोम-रूप ज्ञान पिलाती और वह स्वयं ( रथानां ) = रथस्वरूप दूर तक जाने वाले प्राणेन्द्रियों और ज्ञानेन्दियों में ( युक्ता ) = जुत कर ( वह्नी ) = उन को उठा रही है। आत्मा की चेतना शक्ति इन्द्रियों को चेतन करती है वही उनको पदार्थों तक पहुंचाती है। 
मरुतों  की गौ की व्याख्या देखिये - अथर्ववेद (का० १० । सुक्त  १० ) यह वशा रूप गौ है ।

शतं कंसाः शतं दोग्धारः शतं गोप्तारः पृष्ठे अस्याः । ये देवास्तस्यां प्राणन्ति ते वशां विदुरेकधा ।।  
दही गौ  'पृश्नि ' कही है। इसका वर्णन ऋग्वेद (८। १००। १०-११) में इस प्रकार है ।

“यद्वाम् वदन्त्यविचेतनानि, राष्ट्री देवानां निषसाद मन्द्रा ।  चतस्रोऽनुदिश ऊर्जं दुदुहे  पयांसि क्वचिदस्याः परमं जगाम ।" 
 
Subject
"Missing"
Footnote
१. रंहतेर्गतिकर्मणः ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
ऋषिः - बिन्दुः पूतदक्षो वा ।

देवता - इन्द्र: ।

छन्दः - गायत्री।

स्वरः - षड्जः