Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

Samveda Mantra 884

1875 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- तिरश्चीराङ्गिरसः Chhand- अनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
य꣡स्त꣢ इन्द्र꣣ न꣡वी꣢यसीं꣣ गि꣡रं꣢ म꣣न्द्रा꣡मजी꣢꣯जनत् । चि꣣कित्वि꣡न्म꣢नसं꣣ धि꣡यं꣢ प्र꣣त्ना꣢मृ꣣त꣡स्य꣢ पि꣣प्यु꣡षी꣢म् ॥८८४॥

यः꣢ । ते꣡ । इन्द्र । न꣡वी꣢꣯यसीम् । गि꣡र꣢꣯म् । म꣣न्द्रा꣢म् । अ꣡जी꣢꣯जनत् । चि꣣कित्वि꣡न्म꣢नसम् । चि꣣कित्वि꣢त् । म꣣नसम् । धि꣡य꣢꣯म् । प्र꣣त्ना꣢म् । ऋ꣣त꣡स्य꣢ । पि꣣प्यु꣢षी꣢म् ॥८८४॥

Mantra without Swara
यस्त इन्द्र नवीयसीं गिरं मन्द्रामजीजनत् । चिकित्विन्मनसं धियं प्रत्नामृतस्य पिप्युषीम् ॥

यः । ते । इन्द्र । नवीयसीम् । गिरम् । मन्द्राम् । अजीजनत् । चिकित्विन्मनसम् । चिकित्वित् । मनसम् । धियम् । प्रत्नाम् । ऋतस्य । पिप्युषीम् ॥८८४॥

Samveda - Mantra Number : 884
(Kauthum) उत्तरार्चिकः: » Prapathak » 2; Ardh Prapathak » 2;
(Rananiya) उत्तरार्चिकः: » Adhyay » 4; Khand » 6;

Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

हिन्दी
Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami) - हिन्दी
Meaning
(इन्द्र) हे परमेश्वर ! (यः) जो स्तोता उपासक (ते) आप के लिये (नवीयसीम) अत्यन्त स्तुति रूपिणी (मन्द्राम्) आनन्ददायिनी (गिरम्) वाणी को (अजीजनत्) उच्चारण द्वारा उत्पन्न करता है, (चिकित्विन्मनसम्) प्रज्ञानयुक्त मन वाली (प्रत्नाम्) सनातनी (ऋतस्य) यज्ञ की (पिप्युषीम्) पोषण करने वाली (धियम्) वेदस्थ बुद्धि को [उस के लिये आप देते हैं]॥
Footnote
विवरणकार कहते हैं कि “नवीयसो = उत्तम मधुर वा कोमल पद वर्ण स्वर उदाहरणों से युक्त”। और यह कि “प्रत्ना = ऋग्यजुः सामरूपा”। तथा यह कि “ऋतस्य पिप्युषीम् — ऋत का नाम यज्ञ, अन्न, प्रजापति वा परब्रह्मज्ञान के पोषण करने में समर्था को”॥
ऋ० ८। ९५। ५ में पाठव्यत्यय संस्कृतभाष्य में देखिये॥