Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

Samveda Mantra 465

1875 Mantra
Devata- अग्निः Rishi- परुच्छेपो दैवोदासिः Chhand- अत्यष्टिः Swara- गान्धारः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
अ꣣ग्नि꣡ꣳ होता꣢꣯रं मन्ये꣣ दा꣡स्व꣢न्तं꣣ व꣡सोः꣢ सू꣣नु꣡ꣳ सह꣢꣯सो जा꣣त꣡वे꣢दसं꣣ वि꣢प्रं꣣ न꣢ जा꣣त꣡वे꣢दसम् । य꣢ ऊ꣣र्ध्व꣡या꣢ स्वध्व꣣रो꣢ दे꣣वो꣢ दे꣣वा꣡च्या꣢ कृ꣣पा꣢ । घृ꣣त꣢स्य꣣ वि꣡भ्रा꣢ष्टि꣣म꣡नु꣢ शु꣣क्र꣡शो꣢चिष आ꣣जु꣡ह्वा꣢नस्य स꣣र्पि꣡षः꣢ ॥४६५॥

अ꣣ग्नि꣢म् । हो꣡ता꣢꣯रम् । म꣣न्ये । दा꣡स्व꣢꣯न्तम् । व꣡सोः꣢꣯ । सू꣣नु꣢म् । स꣡ह꣢꣯सः । जा꣣त꣡वे꣢दसम् । जा꣣त꣢ । वे꣣दसम् । वि꣡प्रम् । वि । प्र꣣म् । न꣢ । जा꣣त꣡वे꣢दसम् । जा꣣त꣢ । वे꣣दसम् । यः꣢ । ऊ꣣र्ध्व꣡या꣢ । स्व꣣ध्वरः꣢ । सु꣣ । अध्वरः꣢ । दे꣣वः꣢ । दे꣣वा꣡च्या꣢ । कृ꣣पा꣢ । घृ꣣त꣡स्य꣢ । वि꣡भ्रा꣢꣯ष्टिम् । वि । भ्रा꣣ष्टिम् । अ꣡नु꣢꣯ । शु꣣क्र꣡शो꣢चिषः । शु꣣क्र꣢ । शो꣣चिषः । आजु꣡ह्वा꣢नस्य । आ꣣ । जु꣡ह्वा꣢꣯नस्य । स꣣र्पि꣡षः꣢ ॥४६५॥

Mantra without Swara
अग्निꣳ होतारं मन्ये दास्वन्तं वसोः सूनुꣳ सहसो जातवेदसं विप्रं न जातवेदसम् । य ऊर्ध्वया स्वध्वरो देवो देवाच्या कृपा । घृतस्य विभ्राष्टिमनु शुक्रशोचिष आजुह्वानस्य सर्पिषः ॥

अग्निम् । होतारम् । मन्ये । दास्वन्तम् । वसोः । सूनुम् । सहसः । जातवेदसम् । जात । वेदसम् । विप्रम् । वि । प्रम् । न । जातवेदसम् । जात । वेदसम् । यः । ऊर्ध्वया । स्वध्वरः । सु । अध्वरः । देवः । देवाच्या । कृपा । घृतस्य । विभ्राष्टिम् । वि । भ्राष्टिम् । अनु । शुक्रशोचिषः । शुक्र । शोचिषः । आजुह्वानस्य । आ । जुह्वानस्य । सर्पिषः ॥४६५॥

Samveda - Mantra Number : 465
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 3;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 4; Khand » 12;

Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

हिन्दी
Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami) - हिन्दी
Meaning
पूर्वमन्त्र में ज्ञानकाण्ड की प्रतिज्ञा की, जब कर्मकाण्ड की प्रतिज्ञा करता है कि — हे इन्द्र ! परमेश्वर ! मैं (अग्निम्) अग्नि को (होतारम्) होमसाधक (वसोः दास्वन्तम्) धन का दाता [अपने विषय के विज्ञान वालों को] (सहसः सूनुन्) [बल करके अरणियों में से अग्नि उत्पन्न होता है इस कारण] बल के पुत्र (जातवेदसम्) जिसके प्रकाश से ज्ञान प्रकट होता है ऐसा (मन्ये) मानता हूं। दृष्टान्त — (न) जैसे (जातवेदसं विप्रम्) विद्या जिससे उस विद्वान् को॥ (यः) जो (देवः) प्रकाशमान (स्वध्वरः) यज्ञ का सुधारने वाला अग्नि (देवाच्या) वायु आदि देवतों को जाने वाली (कृपा) सामर्थ्य से (आजुह्वानस्य) हवन किये जाते हुए (सर्पिषः) ताये हुए (शुक्रशोचिषः) श्वेतवर्ण (घृतस्य) घी की (विभ्राष्टिम् अनु) चमक के साथ (ऊर्ध्वया) ऊपर जाता है।
Footnote
सायण के भाष्य में “वष्टि” पद की व्याख्या है परन्तु यह पद मूल में नहीं है। हां, ऋग्वेद १। १२७। १ में “वसो” की जगह “वसुम्” और “विभ्राष्टिमनुवष्टि शोचिषा जुह्वानस्य” पाठ है। उसी की भ्रान्ति से यह सायण भाष्य की भूल का अनुमान होता है। निघण्टु ३। २०॥ २। ९ निरुक्त ७।१९॥ ६। ८॥ ६।१७ के प्रमाण संस्कृतभाष्य में देखिये॥