Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

Samveda Mantra 459

1875 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- परुच्छेपो दैवोदासिः Chhand- अत्यष्टिः Swara- गान्धारः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
ए꣡न्द्र꣢ या꣣ह्यु꣡प꣢ नः परा꣣व꣢तो꣣ ना꣡यमच्छा꣢꣯ वि꣣द꣡था꣢नीव꣣ स꣡त्प꣢ति꣣र꣢स्ता꣣ रा꣡जे꣢व꣣ स꣡त्प꣢तिः । ह꣡वा꣢महे त्वा꣣ प्र꣡य꣢स्वन्तः सु꣣ते꣢꣫ष्वा पु꣣त्रा꣢सो꣣ न꣢ पि꣣त꣢रं꣣ वा꣡ज꣢सातये꣣ म꣡ꣳहि꣢ष्ठं꣣ वा꣡ज꣢सातये ॥४५९॥

आ꣢ । इ꣣न्द्र । याहि । उ꣡प꣢꣯ । नः । परा꣣व꣢तः । न । अ꣣य꣢म् । अ꣡च्छ꣢꣯ । वि꣣द꣡था꣢नि । इ꣣व । स꣡त्प꣢꣯तिः । सत् । प꣣तिः । अ꣡स्ता꣢꣯ । रा꣡जा꣢꣯ । इ꣣व । स꣡त्प꣢꣯तिः । सत् । प꣣तिः । ह꣡वा꣢꣯महे । त्वा꣣ । प्र꣡य꣢स्वन्तः । सु꣣ते꣡षु꣢ । आ । पु꣣त्रा꣡सः꣢ । पु꣣त् । त्रा꣡सः꣢꣯ । न । पि꣣त꣡र꣢म् । वा꣡ज꣢꣯सातये । वा꣡ज꣢꣯ । सा꣣तये । म꣡ꣳहि꣢꣯ष्ठम् । वा꣡ज꣢꣯सातये । वा꣡ज꣢꣯ । सा꣣तये ॥४५९॥

Mantra without Swara
एन्द्र याह्युप नः परावतो नायमच्छा विदथानीव सत्पतिरस्ता राजेव सत्पतिः । हवामहे त्वा प्रयस्वन्तः सुतेष्वा पुत्रासो न पितरं वाजसातये मꣳहिष्ठं वाजसातये ॥

आ । इन्द्र । याहि । उप । नः । परावतः । न । अयम् । अच्छ । विदथानि । इव । सत्पतिः । सत् । पतिः । अस्ता । राजा । इव । सत्पतिः । सत् । पतिः । हवामहे । त्वा । प्रयस्वन्तः । सुतेषु । आ । पुत्रासः । पुत् । त्रासः । न । पितरम् । वाजसातये । वाज । सातये । मꣳहिष्ठम् । वाजसातये । वाज । सातये ॥४५९॥

Samveda - Mantra Number : 459
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 3;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 4; Khand » 12;

Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

हिन्दी
Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami) - हिन्दी
Meaning
(इन्द्र) हे परमेश्वर ! (नः) हमको (परावतः न) जो तुझ से दूर से हो गये हैं (उप आ याहि) प्राप्त हूजिये। दृष्टान्त — (अयम्) यह (सत्पतिः) सत् = पृथिवी आदि का आकर्षण से रक्षक सूर्य (अच्छ) अभिव्याप्त होने को (विदथानीव) जिस प्रकार यज्ञों को प्राप्त है [पूर्वमन्त्रानुसार] तद्वत्। दूसरा दृष्टान्तः– (सत्पतिः) सज्जनों का पालक (राजेव) राजा जैसे (अस्ता) न्यायासन गृह को प्राप्त होता है, तद्वत्। (सुतेषु) सोम सम्पन्न होने पर (प्रयस्वन्तः) सोमरस रूप जल लिये हुए हम (वाजसातये) वललाभार्थ (मंहिष्ठम्) पूजनीयतम (त्वाम्) आप को (आ हवामहे) पुकारते हैं। पुकारने में दृष्टान्त — (न) जैसे (पुत्रासः) बच्चे (वाजसातये) बल वा अन्न के लाभार्थ (पितरम्) आप को पुकारते हैं तद्वत्॥
Footnote
निघण्टु ३। २॥ ३। १७॥ ३। ४॥ १। १२ निरुक्त ५। २८ अष्टाध्यायी ६। २। १८॥ ७। १। ३९ के प्रमाण और ऋग्वेद १। १३०। १ का पाठभेद संस्कृतभाष्य देखिये॥