Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

Samveda Mantra 42

1875 Mantra
Devata- अग्निः Rishi- भर्गः प्रागाथः Chhand- बृहती Swara- मध्यमः Kaand Name- आग्नेयं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- आग्नेयं पर्व
Mantra with Swara
त्व꣢꣯मित्स꣣प्र꣡था꣢ अ꣣स्य꣡ग्ने꣢ त्रातरृ꣣तः꣢ क꣣विः꣢ । त्वां꣡ विप्रा꣢꣯सः समिधान दीदिव꣣ आ꣡ वि꣢वासन्ति वे꣣ध꣡सः꣢ ॥४२॥

त्व꣢म् । इत् । स꣣प्र꣡थाः꣢ । स꣣ । प्र꣡थाः꣢꣯ । अ꣣सि । अ꣡ग्ने꣢꣯ । त्रा꣣तः । ऋतः꣢ । क꣣विः꣢ । त्वाम् । वि꣡प्रा꣢꣯सः । वि । प्रा꣣सः । समिधान । सम् । इधान । दीदिवः । आ꣢ । वि꣣वासन्ति । वेध꣡सः꣢ ॥४२॥

Mantra without Swara
त्वमित्सप्रथा अस्यग्ने त्रातरृतः कविः । त्वां विप्रासः समिधान दीदिव आ विवासन्ति वेधसः ॥

त्वम् । इत् । सप्रथाः । स । प्रथाः । असि । अग्ने । त्रातः । ऋतः । कविः । त्वाम् । विप्रासः । वि । प्रासः । समिधान । सम् । इधान । दीदिवः । आ । विवासन्ति । वेधसः ॥४२॥

Samveda - Mantra Number : 42
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 1; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 4;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 1; Khand » 4;

Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

हिन्दी
Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami) - हिन्दी
Meaning
(समिधान) ध्यान किये हुए ! (दीदिवः) तेजोमय ! (त्रातः) रक्षक ! (अग्ने) परमात्मन् ! (त्वम्) आप (सप्रथाः) सर्वतोव्याप्त (ऋतः) सत्य और (कविः) ज्ञानी (असि) हैं (त्वाम्, इत्) आप को, ही (वेधसः) मेधावी (विप्रासः) विप्र लोग (आ-विवासन्ति) सर्वतोभाव से भजते हैं॥
भौतिक पक्ष में— (समिधान) समिधाओं में स्थापित ! (दीदिवः) दहकते ! (त्रातः) रोग वा शत्रु से रक्षक ! (अग्ने) अग्ने ! (त्वम्) तू (सप्रथाः) साथ फैलने वाला (ऋतः) प्राप्त और (कविः) वाणीरूप से बोलने वाला (असि) है। (त्वाम्, इत्, वेधसः, विप्राः, आ-विवासन्ति) तुझको, ही, मेधावी, जानने वाले लोग, सब ओर से, सुप्रयुक्त करते हैं।
मन्त्र में लिखे गुणों वाले अग्नि को ही सब विद्वान् काम में लाते हैं और उसकी सहायता से बोलते, उससे अपनी रक्षा करते, उसे प्रदीप्त करते और सब काम सिद्ध करते हैं।
Footnote
निघं० ४। ३॥ ५।४॥ ३।१५॥ ३।५ के प्रमाण संस्कृतभाष्य में देखिये॥ ऋग्वेद ८।४६।५ में भी ऐसा ही पाठ है॥