Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

Samveda Mantra 264

1875 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- रेभः काश्यपः Chhand- बृहती Swara- मध्यमः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
य꣢च्छ꣣क्रा꣡सि꣢ परा꣣व꣢ति꣣ य꣡द꣢र्वा꣣व꣡ति꣢ वृत्रहन् । अ꣡त꣢स्त्वा गी꣣र्भि꣢र्द्यु꣣ग꣡दि꣢न्द्र के꣣शि꣡भिः꣢ सु꣣ता꣢वा꣣ꣳ आ꣡ वि꣢वासति ॥२६४॥

य꣢त् । श꣣क्र । अ꣡सि꣢꣯ । परा꣣व꣡ति꣣ । यत् । अर्वा꣣व꣡ति꣢ । वृ꣣त्रहन् । वृत्र । हन् । अ꣡तः꣢꣯ । त्वा꣣ । गीर्भिः꣢ । द्यु꣣ग꣢त् । द्यु꣣ । ग꣢त् । इ꣣न्द्र । केशि꣡भिः꣢ । सु꣣ता꣡वा꣢न् । आ । वि꣣वासति ॥२६४॥

Mantra without Swara
यच्छक्रासि परावति यदर्वावति वृत्रहन् । अतस्त्वा गीर्भिर्द्युगदिन्द्र केशिभिः सुतावाꣳ आ विवासति ॥

यत् । शक्र । असि । परावति । यत् । अर्वावति । वृत्रहन् । वृत्र । हन् । अतः । त्वा । गीर्भिः । द्युगत् । द्यु । गत् । इन्द्र । केशिभिः । सुतावान् । आ । विवासति ॥२६४॥

Samveda - Mantra Number : 264
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 3; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 3;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 3; Khand » 4;

Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

हिन्दी
Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami) - हिन्दी
Meaning
(शक्र) हे शक्तिमन् ! (वृत्रहन्) पापप्रणाशक ! (इन्द्र) परमेश्वर ! (यत्) जो कि आप (परावती) दूर देश और (यत्) जो कि (अर्वावति) समीप देश में भी (असि) हैं (अतः) इससे (सुतावान्) सोम का अभिषव करने वाला यजमान (केशिभिः) जटाजूट वाले ऋत्विजों सहित (द्युगत्) शीघ्र (त्वा) आपकी (गीर्भिः) वेदमन्त्रों से (आविवासति) स्तुति उपासना करता है॥
भौतिक पक्ष में: — (शक्र) शक्तिमन् ! (वृत्रहन्) मेघविदारक ! (इन्द्र) वृष्टिकर्त्ता ! (यत्) जो कि (परावति) दूर द्युलोक में और (यत्) जो कि (अर्वावति) समीप मेघमण्डल में (असि) है (अतः) इसलिये (सुतावान्) सोम का अभिषव करने वाला यजमान (केशिभिः) ऋत्विजों राहिन (द्युगत्) शीघ्र (त्वा) तेरा (गीर्भिः) वेदमन्त्रों के साथ (आविवासति) हवन रूप परिचर्या करता है॥
Footnote
निघण्टु २। १५॥ ३। ५ के प्रमाण संस्कृतभाष्य में देखिये॥
ऋग्वेद ८। ९७। ४ में मी॥