Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

Samveda Mantra 1856

1875 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- अप्रतिरथ ऐन्द्रः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
इ꣡न्द्र꣢ आसां ने꣣ता꣢꣫ बृह꣣स्प꣢ति꣣र्द꣡क्षि꣢णा य꣣ज्ञः꣢ पु꣣र꣡ ए꣢तु꣣ सो꣡मः꣢ । दे꣣वसेना꣡ना꣢मभिभञ्जती꣣नां꣡ जय꣢꣯न्तीनां म꣣रु꣡तो꣢ य꣣न्त्व꣡ग्र꣢म् ॥१८५६॥

इ꣡न्द्रः꣢꣯ । आ꣣साम् । नेता꣢ । बृ꣡हः꣢꣯ । प꣡तिः꣢꣯ । द꣡क्षि꣢꣯णा । य꣣ज्ञः꣢ । पु꣣रः꣢ । ए꣣तु । सो꣡मः꣢꣯ । दे꣣वसेना꣡ना꣢म् । दे꣣व । सेना꣡ना꣢म् । अ꣣भिभञ्जतीना꣢म् । अ꣣भि । भञ्जतीना꣢म् । ज꣡य꣢꣯न्तीनाम् । म꣣रु꣡तः꣢ । य꣣न्तु । अ꣡ग्र꣢꣯म् ॥१८५६॥

Mantra without Swara
इन्द्र आसां नेता बृहस्पतिर्दक्षिणा यज्ञः पुर एतु सोमः । देवसेनानामभिभञ्जतीनां जयन्तीनां मरुतो यन्त्वग्रम् ॥

इन्द्रः । आसाम् । नेता । बृहः । पतिः । दक्षिणा । यज्ञः । पुरः । एतु । सोमः । देवसेनानाम् । देव । सेनानाम् । अभिभञ्जतीनाम् । अभि । भञ्जतीनाम् । जयन्तीनाम् । मरुतः । यन्तु । अग्रम् ॥१८५६॥

Samveda - Mantra Number : 1856
(Kauthum) उत्तरार्चिकः: » Prapathak » 9; Ardh Prapathak » 3;
(Rananiya) उत्तरार्चिकः: » Adhyay » 21; Khand » 1;

Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

हिन्दी
Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami) - हिन्दी
Meaning
(अभिमञ्जतीनाम्) सामने मारती हुई (जयन्तीनाम) विजय करती हुई (आसाम्) इन (देवसेनानाम्) धर्मात्मा देवों की सेनाओं का (नेता) सेनापति = नायक (इन्द्रः) इन्द्र (पुरः) आगे (एतु) जावे (बृहस्पतिः) समूह का पति बृहस्पतिसंज्ञक (दक्षिणा) दाहिनी ओर जात्रे (यज्ञः) संगमनीय यज्ञसंज्ञक सेनानी उत्तर में जावें (सोमः) सेना का प्रेरक सोमसंज्ञक पीछे की ओर जावे (मरुतः) मरने से न डरने वाले मरुद्गगण शूरवीर (अग्रम्) आगे (यन्तु) जावें॥
Footnote
इसमें प्राकृत देवाऽसुरसंग्राम के दृष्टान्त से युद्धविद्या का उपदेश है। जैसे आकाश में अन्धकार मेघ आदि दुष्ट असुरों के बिनाशार्थं इन्द्र देवसेना के सहित युद्ध करता है, उसमें मरुत् = वायुविशेष और सोम बृहस्पति तथा इन्द्र उचित स्थान पर युद्ध करते हैं, वैसे ही मनुष्यों के युद्धों में भी व्यूहरचना करके विधिवद्ध युद्ध होना चाहिये॥
ऋग्वेद १०। १०३। ८ यजुः १७। ४० में भी॥