Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

Samveda Mantra 1821

1875 Mantra
Devata- अग्निः Rishi- अग्निः पावकः Chhand- उपरिष्टाज्ज्योतिस्त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
ऋ꣣ता꣡वा꣢नं महि꣣षं꣢ वि꣣श्व꣡द꣢र्शतम꣣ग्नि꣢ꣳ सु꣣म्ना꣡य꣢ दधिरे पु꣣रो꣡ जनाः꣢꣯ । श्रु꣡त्क꣢र्णꣳ स꣣प्र꣡थ꣢स्तमं त्वा गि꣣रा꣢꣫ दैव्यं꣣ मा꣡नु꣢षा यु꣣गा꣢ ॥१८२१॥

ऋ꣣ता꣡वा꣢नम् । म꣣हिष꣢म् । वि꣣श्व꣡द꣢र्शतम् । वि꣣श्व꣢ । द꣣र्शतम् । अग्नि꣢म् । सु꣣म्ना꣡य꣢ । द꣣धिरे । पुरः꣢ । ज꣡नाः꣢꣯ । श्रु꣡त्क꣢꣯र्णम् । श्रुत् । क꣣र्णम् । सप्र꣡थ꣢स्तम् । स꣣ । प्र꣡थ꣢꣯स्तमम् । त्वा꣣ । गिरा꣢ । दै꣡व्य꣢꣯म् । मा꣡नु꣢꣯षा । यु꣣गा꣢ ॥१८२१॥

Mantra without Swara
ऋतावानं महिषं विश्वदर्शतमग्निꣳ सुम्नाय दधिरे पुरो जनाः । श्रुत्कर्णꣳ सप्रथस्तमं त्वा गिरा दैव्यं मानुषा युगा ॥

ऋतावानम् । महिषम् । विश्वदर्शतम् । विश्व । दर्शतम् । अग्निम् । सुम्नाय । दधिरे । पुरः । जनाः । श्रुत्कर्णम् । श्रुत् । कर्णम् । सप्रथस्तम् । स । प्रथस्तमम् । त्वा । गिरा । दैव्यम् । मानुषा । युगा ॥१८२१॥

Samveda - Mantra Number : 1821
(Kauthum) उत्तरार्चिकः: » Prapathak » 9; Ardh Prapathak » 2;
(Rananiya) उत्तरार्चिकः: » Adhyay » 20; Khand » 5;

Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

हिन्दी
Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami) - हिन्दी
Meaning
अग्ने ! (जनाः) यजमान लोग (ऋतावानम्) यज्ञ वाले (महिषम्) बड़े वा अर्चनीय (विश्वदर्शतम्) सब को दिखाने वाले (त्वा) तुझ (अग्निम्) अग्नि को (सुम्नाय) सुखप्राप्ति के लिये (पुरः) आगे (दधिरे) आधान की रीति से रखते हैं वा आहवनीय रूप से पूर्व दिशा में आधान करते हैं (श्रुत्कर्णम्) सुनने वाले हैं कान जिस के उस (सप्रथस्तमम्) अति विस्तार्यमाण (दैव्यम्) हवि पहुंचाने वाला होने से देवों के सम्बन्धी तुझ को (गिरा) मन्त्रपूर्वक (मानुषा युगा) मनुष्यों के जोड़े पत्नी और यजमान मिलकर आधान करते हैं।
Footnote
अष्टाध्यायी ५।२।१२२॥६।२। १०६ के प्रमाण संस्कृतभाष्य में देखिये॥
ऋग्वेद १०। १४०। ६ में भी॥