Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

Samveda Mantra 1483

1875 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- बृहद्दिव आथर्वणः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
त꣡दिदा꣢꣯स भु꣡व꣢नेषु꣣ ज्ये꣢ष्ठं꣣ य꣡तो꣢ ज꣣ज्ञ꣢ उ꣣ग्र꣢स्त्वे꣣ष꣡नृ꣢म्णः । स꣣द्यो꣡ ज꣢ज्ञा꣣नो꣡ नि रि꣢꣯णाति꣣ श꣢त्रू꣣न꣢नु꣣ यं꣢꣫ विश्वे꣣ म꣢द꣣न्त्यू꣡माः꣢ ॥१४८३॥

त꣢त् । इत् । आ꣣स । भु꣡व꣢꣯नेषु । ज्ये꣡ष्ठ꣢꣯म् । य꣡तः꣢꣯ । ज꣣ज्ञे꣢ । उ꣣ग्रः꣢ । त्वे꣣ष꣡नृ꣢म्णः । त्वे꣣ष꣢ । नृ꣣म्णः । सद्यः꣢ । स꣣ । द्यः꣢ । ज꣣ज्ञानः꣢ । नि । रि꣣णाति । श꣡त्रू꣢꣯न् । अ꣡नु꣢꣯ । यम् । वि꣡श्वे꣢꣯ । म꣡द꣢꣯न्ति । ऊ꣡माः꣢꣯ ॥१४८३॥

Mantra without Swara
तदिदास भुवनेषु ज्येष्ठं यतो जज्ञ उग्रस्त्वेषनृम्णः । सद्यो जज्ञानो नि रिणाति शत्रूननु यं विश्वे मदन्त्यूमाः ॥

तत् । इत् । आस । भुवनेषु । ज्येष्ठम् । यतः । जज्ञे । उग्रः । त्वेषनृम्णः । त्वेष । नृम्णः । सद्यः । स । द्यः । जज्ञानः । नि । रिणाति । शत्रून् । अनु । यम् । विश्वे । मदन्ति । ऊमाः ॥१४८३॥

Samveda - Mantra Number : 1483
(Kauthum) उत्तरार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 3;
(Rananiya) उत्तरार्चिकः: » Adhyay » 13; Khand » 6;

Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

हिन्दी
Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami) - हिन्दी
Meaning
(तत्) वह प्रसिद्ध (भुवनेषु) सब भुवनों में (ज्येष्ठम्) अत्यन्त बड़ा ब्रह्म (इत्) ही (आस) था, (यतः) जिस निमित्तकारण से (उग्रः) तेजस्वी (त्वेषनृम्णः) प्रकाश बलवाला इन्द्र = सूर्यः (जज्ञे) उत्पन्न हुआ। (जज्ञानः) सो उत्पन्न हुआ सूर्य (सद्यः) शीघ्र (शत्रून्) मनुष्यों के शत्रु सूक्ष्म दुष्ट जन्तुओं को (नि रिणाति) निरा नष्ट कर डालता है (यम्) जिस सूर्य के (अनु) उदय होने के पश्चात् (विश्वे) सब (ऊमाः) प्राणी (मदन्ति) हृष्ट होते हैं।
Footnote
ब्रह्म ही सब भुवनों से बड़ा है, यह बात अथर्व १०। ४। ७ में कही गई है। उसने तेजोरूप चक्षुःस्थानी सूर्य को उत्पन्न किया, वह भी ऋ०१०। ९०। १३,यजुः ३१। १२, अथर्व० १९। १। ६ और ऋ० १०। १९०। ३ में तथा अन्य बहुत स्थलों में प्रसिद्ध है, मूल मन्त्र और अष्टाध्यायी ७। ४। ११७॥ २। ४। ५२॥ ६। ४। ९८॥ १। १। ५९॥ ८। १। ६६॥ ७। ३। ८०॥ ६। ४। २०॥ ३। १। ८५॥ २। ३। ८॥ १। ४। ८४ निघण्टु २। ९ और सायणाचार्य के उद्धृत किये हुए ब्राह्मण का प्रमाण संस्कृतभाष्य में देखिये॥
ऋ० १०। १२०। १ में भी॥