Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

Samveda Mantra 113

1875 Mantra
Devata- अग्निः Rishi- सौभरि: काण्व: Chhand- उष्णिक् Swara- ऋषभः Kaand Name- आग्नेयं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- आग्नेयं पर्व
Mantra with Swara
त꣡द꣢ग्ने द्यु꣣म्न꣡मा भ꣢꣯र꣣ य꣢त्सा꣣सा꣢हा꣣ स꣡द꣢ने꣣ कं꣡ चि꣢द꣣त्रि꣡ण꣢म् । म꣣न्युं꣡ जन꣢꣯स्य दू꣣꣬ढ्य꣢꣯म् ॥११३॥

त꣢त् । अ꣣ग्ने । द्युम्न꣢म् । आ । भ꣣र । य꣢त् । सा꣣सा꣡ह꣢ । स꣡द꣢꣯ने । कम् । चि꣣त् । अत्रि꣡ण꣢म् । म꣣न्यु꣢म् । ज꣡न꣢꣯स्य । दू꣣ढ्य꣢꣯म् ॥११३॥

Mantra without Swara
तदग्ने द्युम्नमा भर यत्सासाहा सदने कं चिदत्रिणम् । मन्युं जनस्य दूढ्यम् ॥

तत् । अग्ने । द्युम्नम् । आ । भर । यत् । सासाह । सदने । कम् । चित् । अत्रिणम् । मन्युम् । जनस्य । दूढ्यम् ॥११३॥

Samveda - Mantra Number : 113
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 2; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 2;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 1; Khand » 12;

Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami)

हिन्दी
Samveda Bhashyam (Tulsiram Swami) - हिन्दी
Meaning
(अग्ने) हे परमात्मन् ! वा भौतिक ! (तत्) ऐसा (द्युम्नम्) अन्न (आभर) प्राप्त करावे (यत्) जो (आसदने) योगाभ्यासादि में (कञ्चित्) वर्णनीय (दूयम्) बुद्धि को बिगाड़ने वाले (जनस्य, अत्रिणम्) अभ्यासी जन के, भक्षक शत्रु (मन्युम्) क्रोध को (सासाह) दबावे॥
अग्नि में होम कर शुद्ध जल पवन के योग से उत्पन्न हुए वा परमेश्वर की कृपा से पवित्र हुए आहार करने से मनुष्यों का क्रोध रूप दुर्जेय शत्रु दबता हैं। आहार की शुद्धि से सात्त्विक बल बढ़ता और तामस बल घटता है।
Footnote
निघण्टु ४।२॥ निरुक्त ५।५॥ उणादि ४।६८ के प्रमाण तथा ऋ० ६।१९।१५ का अन्तर संस्कृतभाष्य में देखिये॥