Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

Samveda Mantra 533

1875 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- प्रतर्दनो दैवोदासिः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः Kaand Name- पावमानं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- पावमानं पर्व
Mantra with Swara
प्र꣡ से꣢ना꣣नीः꣢꣫ शूरो꣣ अ꣢ग्रे꣣ र꣡था꣢नां ग꣣व्य꣡न्ने꣢ति꣣ ह꣡र्ष꣢ते अस्य꣣ से꣡ना꣢ । भ꣣द्रा꣢न्कृ꣣ण्व꣡न्नि꣢न्द्रह꣣वा꣡न्त्सखि꣢꣯भ्य꣣ आ꣢꣯ सोमो꣣ व꣡स्त्रा꣢ रभ꣣सा꣡नि꣢ दत्ते ॥५३३॥

प्र꣢ । से꣣नानीः꣢ । से꣣ना । नीः꣢ । शू꣡रः꣢꣯ । अ꣢ग्रे꣣ । र꣡था꣢꣯नाम् । ग꣣व्य꣢न् । ए꣣ति । ह꣡र्ष꣢꣯ते । अ꣣स्य । से꣡ना꣢꣯ । भ꣣द्रा꣢न् । कृ꣣ण्व꣢न् । इ꣣न्द्रहवा꣢न् । इ꣣न्द्र । हवा꣢न् । स꣡खि꣢꣯भ्यः । स । खि꣣भ्यः । आ꣢ । सो꣡मः꣢꣯ । व꣡स्त्रा꣢꣯ । र꣣भसा꣡नि꣢ । द꣣त्ते ॥५३३॥

Mantra without Swara
प्र सेनानीः शूरो अग्रे रथानां गव्यन्नेति हर्षते अस्य सेना । भद्रान्कृण्वन्निन्द्रहवान्त्सखिभ्य आ सोमो वस्त्रा रभसानि दत्ते ॥

प्र । सेनानीः । सेना । नीः । शूरः । अग्रे । रथानाम् । गव्यन् । एति । हर्षते । अस्य । सेना । भद्रान् । कृण्वन् । इन्द्रहवान् । इन्द्र । हवान् । सखिभ्यः । स । खिभ्यः । आ । सोमः । वस्त्रा । रभसानि । दत्ते ॥५३३॥

Samveda - Mantra Number : 533
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 5;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 5; Khand » 7;

Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

हिन्दी
Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak) - हिन्दी
Meaning
(शूरः) प्रगतिशील “शूरः शवतेर्गर्तिकर्मणः” [निरु॰ ४.१३] (सेनानीः) इन्द्रियगण—सेना का नेता प्रेरक मन (रथानाम्) शरीररथों के (गव्यन्) गौओं—इन्द्रियों को स्वानुकूल चाहता हुआ चलाता हुआ (अग्रे प्र-एति) आगे प्रबल होकर चलता है पुनः (अस्य सेना हर्षते) इसकी इन्द्रियगण सेना अलीक हो जाती है—विषय प्रवृत्ति को त्याग देती है “हृषु अलीके” [भ्वादि॰] तभी (सोमः) शान्तस्वरूप परमात्मा (इन्द्रहवान्) मन के आह्वानों—भावों को “यन्मनः स इन्द्रः” [गो॰ २.४.११] (भद्रान्) कल्याणरूप (कृण्वन्) करने—बनाने के हेतु (सखिभ्यः) मित्ररूप जीवन्मुक्त उपासकों के लिये मोक्ष में (रभसानि वस्त्रा) महान् विशाल “रभसः-महन्नाम” [निघं॰ ३.३] वस्त्रतुल्य आच्छादनों—रक्षणों को (आ) समन्तरूप से (दत्ते) देता है।
Essence
जब शरीररथ के इन्द्रिय घोड़ों का नेता मन उन्हें स्ववश चलाता है तो वे अलीक हो जाती हैं, अपनी अपनी विषयव्यसन प्रवृत्ति को त्याग देती हैं। तब शान्तस्वरूप परमात्मा मन के भावों को कल्याणरूप में सफल करता हुआ मित्ररूप मुमुक्षु उपासकों या जीवन्मुक्तों के लिये मोक्ष में वस्त्रतुल्य विशाल आच्छादनों—रक्षणों को समन्तरूप से देता है॥१॥
Special
ऋषिः—प्रतर्दनः (काम आदि दोषों को नष्ट करने वाला उपासक)॥