Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

Samveda Mantra 466

1875 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- गृत्समदः शौनकः Chhand- अष्टिः Swara- मध्यमः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
त꣢व꣣ त्य꣡न्न꣢꣯र्यं नृ꣣तो꣡ऽप꣢ इन्द्र प्रथ꣣मं꣢ पू꣣र्व्यं꣢ दि꣣वि꣢ प्र꣣वा꣡च्यं꣢ कृ꣣त꣢म् । यो꣢ दे꣣व꣢स्य꣣ श꣡व꣢सा꣣ प्रा꣡रि꣢णा꣣ अ꣡सु꣢ रि꣣ण꣢न्न꣣पः꣢ । भु꣢वो꣣ वि꣡श्व꣢म꣣भ्य꣡दे꣢व꣣मो꣡ज꣢सा वि꣣दे꣡दूर्ज꣢꣯ꣳ श꣣त꣡क्र꣢तुर्वि꣣दे꣡दिष꣢꣯म् ॥४६६॥

त꣡व꣢꣯ । त्यत् । न꣡र्य꣢꣯म् । नृ꣣तो । अ꣡पः꣢꣯ । इ꣣न्द्र । प्रथम꣢म् । पू꣣र्व्य꣢म् । दि꣣वि꣢ । प्र꣣वाच्य꣢म् । प्र꣣ । वा꣡च्य꣢꣯म् । कृ꣣त꣢म् । यः । दे꣣व꣡स्य꣢ । श꣡व꣢꣯सा । प्रा꣡रि꣢꣯णाः । प्र꣣ । अ꣡रि꣢꣯णाः । अ꣡सु꣢꣯ । रि꣣ण꣢न् । अ꣣पः꣢ । भु꣡वः꣢꣯ । वि꣡श्व꣢꣯म् । अ꣣भि꣢ । अ꣡देव꣢꣯म् । अ । दे꣣वम् । ओ꣡ज꣢꣯सा । वि꣣दे꣢त् । ऊ꣡र्ज꣢꣯म् । श꣣त꣡क्र꣢तुः । श꣣त꣢ । क्र꣣तुः । विदे꣢त् । इ꣡ष꣢꣯म् ॥४६६॥

Mantra without Swara
तव त्यन्नर्यं नृतोऽप इन्द्र प्रथमं पूर्व्यं दिवि प्रवाच्यं कृतम् । यो देवस्य शवसा प्रारिणा असु रिणन्नपः । भुवो विश्वमभ्यदेवमोजसा विदेदूर्जꣳ शतक्रतुर्विदेदिषम् ॥

तव । त्यत् । नर्यम् । नृतो । अपः । इन्द्र । प्रथमम् । पूर्व्यम् । दिवि । प्रवाच्यम् । प्र । वाच्यम् । कृतम् । यः । देवस्य । शवसा । प्रारिणाः । प्र । अरिणाः । असु । रिणन् । अपः । भुवः । विश्वम् । अभि । अदेवम् । अ । देवम् । ओजसा । विदेत् । ऊर्जम् । शतक्रतुः । शत । क्रतुः । विदेत् । इषम् ॥४६६॥

Samveda - Mantra Number : 466
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 3;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 4; Khand » 12;

Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

हिन्दी
Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak) - हिन्दी
Meaning
(इन्द्र) ऐश्वर्यवन् परमात्मन्! (तव नृतः) तुझ नेता को “नृ नये” [भ्वादि॰ क्रयादि॰] ‘छान्दसं हृस्वं मत्त्वा क्विपि तुक् षष्ठ्याम्’ (त्यत्-नर्यम्-अपः) वह देवजन के हितकर कर्म (प्रथमं पूर्व्यम्) प्रथित पुरातन है जो दिवि “त्रिपादस्यामृतं दिवि” [ऋ॰ १०.९३.३] अमृत मोक्षधाम में देवजनों को अधिकार दिया है (प्रवाच्यं कृतम्) यह प्रशंसनीय किया है (यः) ‘यस्त्वम्’ जो तू (देवस्य) देवजन को (शवसा) अपने बल से (असु) प्राण को (प्रारिणाः) प्रकृष्टरूप में चलाता है (अपः-रिणन्) अध्यात्मकर्म कराता हुआ (विश्वम्-अदेवम्-ओजसा-अभिभुवः) समस्त अदेवभाव को बल से दबा दिया (शतक्रतुः) तुझ असंख्य ज्ञानकर्मवान् परमात्मा ने (ऊर्जं विदेत्) बल प्राप्त करा दिया (इषं विदेत्) कमनीय अभीष्ट अमृत मोक्ष प्राप्त करा दिया।
Essence
हे ऐश्वर्यवन् परमात्मन्! तुझ नेता का वह देवजनहितकर कर्म प्रसिद्ध पुरातन अमृत मोक्षधाम में देवजनों को अधिकार दिया जाना प्रशंसनीय है, जो तू देवजन के प्राण अपने बल से प्रकृष्टरूप में चलाता है। अध्यात्मकर्म कराता हुआ सारे अदेवभाव को बल से दबा देता है। असंख्य कर्मों वाला परमात्मा अध्यात्मबल प्राप्त करा देता और उपासक में कमनीय अभीष्ट अमृत मोक्ष दिलाता है॥१०॥
Special
ऋषिः—गृत्समदः (मेधावी हर्षालु उपासक)॥ देवता—इन्द्रः (ऐश्वर्यवान् परमात्मा)॥ छन्दः—अति शक्वरी॥