Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

Samveda Mantra 465

1875 Mantra
Devata- अग्निः Rishi- परुच्छेपो दैवोदासिः Chhand- अत्यष्टिः Swara- गान्धारः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
अ꣣ग्नि꣡ꣳ होता꣢꣯रं मन्ये꣣ दा꣡स्व꣢न्तं꣣ व꣡सोः꣢ सू꣣नु꣡ꣳ सह꣢꣯सो जा꣣त꣡वे꣢दसं꣣ वि꣢प्रं꣣ न꣢ जा꣣त꣡वे꣢दसम् । य꣢ ऊ꣣र्ध्व꣡या꣢ स्वध्व꣣रो꣢ दे꣣वो꣢ दे꣣वा꣡च्या꣢ कृ꣣पा꣢ । घृ꣣त꣢स्य꣣ वि꣡भ्रा꣢ष्टि꣣म꣡नु꣢ शु꣣क्र꣡शो꣢चिष आ꣣जु꣡ह्वा꣢नस्य स꣣र्पि꣡षः꣢ ॥४६५॥

अ꣣ग्नि꣢म् । हो꣡ता꣢꣯रम् । म꣣न्ये । दा꣡स्व꣢꣯न्तम् । व꣡सोः꣢꣯ । सू꣣नु꣢म् । स꣡ह꣢꣯सः । जा꣣त꣡वे꣢दसम् । जा꣣त꣢ । वे꣣दसम् । वि꣡प्रम् । वि । प्र꣣म् । न꣢ । जा꣣त꣡वे꣢दसम् । जा꣣त꣢ । वे꣣दसम् । यः꣢ । ऊ꣣र्ध्व꣡या꣢ । स्व꣣ध्वरः꣢ । सु꣣ । अध्वरः꣢ । दे꣣वः꣢ । दे꣣वा꣡च्या꣢ । कृ꣣पा꣢ । घृ꣣त꣡स्य꣢ । वि꣡भ्रा꣢꣯ष्टिम् । वि । भ्रा꣣ष्टिम् । अ꣡नु꣢꣯ । शु꣣क्र꣡शो꣢चिषः । शु꣣क्र꣢ । शो꣣चिषः । आजु꣡ह्वा꣢नस्य । आ꣣ । जु꣡ह्वा꣢꣯नस्य । स꣣र्पि꣡षः꣢ ॥४६५॥

Mantra without Swara
अग्निꣳ होतारं मन्ये दास्वन्तं वसोः सूनुꣳ सहसो जातवेदसं विप्रं न जातवेदसम् । य ऊर्ध्वया स्वध्वरो देवो देवाच्या कृपा । घृतस्य विभ्राष्टिमनु शुक्रशोचिष आजुह्वानस्य सर्पिषः ॥

अग्निम् । होतारम् । मन्ये । दास्वन्तम् । वसोः । सूनुम् । सहसः । जातवेदसम् । जात । वेदसम् । विप्रम् । वि । प्रम् । न । जातवेदसम् । जात । वेदसम् । यः । ऊर्ध्वया । स्वध्वरः । सु । अध्वरः । देवः । देवाच्या । कृपा । घृतस्य । विभ्राष्टिम् । वि । भ्राष्टिम् । अनु । शुक्रशोचिषः । शुक्र । शोचिषः । आजुह्वानस्य । आ । जुह्वानस्य । सर्पिषः ॥४६५॥

Samveda - Mantra Number : 465
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 3;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 4; Khand » 12;

Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

हिन्दी
Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak) - हिन्दी
Meaning
(होतारं दास्वन्तम्-अग्निं मन्ये) आदान—ग्रहण स्वीकार करने वाले दान करने वाले अग्रणेता परमात्मा को मैं अर्चित करूँ—अर्चना में लाऊँ “मन्यते अर्चतिकर्मा” [निघं॰ ३.१४] (वसोः सहसः सुनुम्) अध्यात्मयज्ञ के “यज्ञो वै वसुः” [श॰ १.७.१.२] साहस को उत्पन्न करने वाले (जातवेदसम्) सब उत्पन्नमात्र के ज्ञाता परमात्मा को अर्चित करूँ। (विप्रं न जातवेदसम्) जात विद्या—कृतविद्या मेधावी की भाँति—जैसे कृतविद्या विद्वान् सत्कार योग्य होता है ऐसे सर्वज्ञ परमात्मा तो महान् सत्कारणीय है। (यः) जो (स्वध्वरः-देवः) उत्तम अध्यात्मात्म यज्ञ का इष्टदेव (ऊर्ध्वया देवाच्या कृपा) ऊँची सब दिव्यगुणों से युक्त सामर्थ्य से (घृतस्य विभ्राष्टिम्-अनु) अध्यात्म याजक के तेज की दीप्ति के अनुसार (शुक्रशोचिषः) शुभ तेज वाले समन्तरूप से (आजुह्वानस्य) स्वीकार करने वाले परमात्मा के (सर्पिषः) सर्पणशील आनन्द की प्राप्ति होती है।
Essence
मुझे स्वीकार करने वाले दाता अध्यात्मयज्ञ के साहस को उत्पन्न करने वाले उत्पन्नमात्र के ज्ञाता अग्रणेता परमात्मा की मैं अर्चना करता हूँ जो सत्करणीय कृतविद्या मेधावी के समान है। अपितु जो उत्तम अध्यात्मयज्ञ के इष्टदेव हैं उसकी ऊँची दिव्यगुण वाली सामर्थ्य से उपासक के अध्यात्मयज्ञ को तेज की दीप्ति के अनुरूप—अनुसार शुभ तेजवाले तथा समन्तरूप स्वीकार करने वाले परमात्मा के सर्पणशील आनन्द की प्राप्ति उपासक में होती है॥९॥
Special
ऋषिः—परुच्छेपः (परु—पर्व—अवसर अवसर पर परमात्मा का स्पर्श—अनुभव करने वाला, स्तुति कथन में भी पर्व बनाने वाला)॥ देवता—अग्निः (ज्ञानप्रकाशस्वरूप अग्रणायक परमात्मा)॥ छन्दः—अत्यष्टिः॥