Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

Samveda Mantra 417

1875 Mantra
Devata- विश्वेदेवाः Rishi- त्रित आप्त्यः Chhand- पङ्क्तिः Swara- पञ्चमः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
च꣣न्द्र꣡मा꣢ अ꣣प्स्वा꣢३꣱न्त꣡रा सु꣢꣯प꣣र्णो꣡ धा꣢वते दि꣣वि꣢ । न꣡ वो꣢ हिरण्यनेमयः प꣣दं꣡ वि꣢न्दन्ति विद्युतो वि꣣त्तं꣡ मे꣢ अ꣣स्य꣡ रो꣢दसी ॥४१७॥

च꣣न्द्र꣡माः꣢ । च꣣न्द्र꣢ । माः꣣ । अप्सु꣢ । अ꣣न्तः꣢ । आ । सु꣣पर्णः꣢ । सु꣣ । पर्णः꣢ । धा꣣वते । दिवि꣢ । न । वः꣣ । हिरण्यनेमयः । हिरण्य । नेमयः । पद꣢म् । वि꣣न्दन्ति । विद्युतः । वि । द्युतः । वित्त꣢म् । मे꣣ । अस्य꣢ । रो꣣दसीइ꣡ति꣢ ॥४१७॥

Mantra without Swara
चन्द्रमा अप्स्वा३न्तरा सुपर्णो धावते दिवि । न वो हिरण्यनेमयः पदं विन्दन्ति विद्युतो वित्तं मे अस्य रोदसी ॥

चन्द्रमाः । चन्द्र । माः । अप्सु । अन्तः । आ । सुपर्णः । सु । पर्णः । धावते । दिवि । न । वः । हिरण्यनेमयः । हिरण्य । नेमयः । पदम् । विन्दन्ति । विद्युतः । वि । द्युतः । वित्तम् । मे । अस्य । रोदसीइति ॥४१७॥

Samveda - Mantra Number : 417
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 3;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 4; Khand » 7;

Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

हिन्दी
Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak) - हिन्दी
Meaning
(चन्द्रमाः) मेरा आह्लादक इन्द्र—परमात्मा “अथ यस्स प्रजानां जनाय ताः....अप्स्वन्तः, चन्द्रमा हैव सः” [जै॰ ३.३५.५१] “चन्द्रमा एव धाता च विधाता च” [गो॰ २.१.१०] (अप्सु-अन्तः) मेरे प्राणों के अन्दर रमा हुआ वसा हुआ है “आपो वै प्राणाः” [श॰ ३.८.२.४] (सुपर्णः) और वह सुपालक धर्म वाला पुरु “पुरुषः सुपर्णः” [श॰ ७.४.२.५] (दिवि) मेरे मस्तिष्क में “अथ यत्कपालमासीत् सा द्यौरभवत्” [श॰ ६.१.२.३] (आधावते) समन्तरूप से प्राप्त है “धावति गतिकर्मा” [निघं॰ २.१४] (वः) ‘ते’ वे ‘पुरुषव्यत्ययः’ (हिरण्यनेमयः) सुनहरी नेमि वाले (विद्युतः) विशेष द्योतमान समस्त सूर्य आदि (अस्य) इस परमात्मा के (पदं न विन्दन्ति) स्वरूप को नहीं पा सकते हैं (ये रोदसी वित्तम्) मेरे लिए द्युलोक पृथिवीलोक प्राप्त हैं अर्थात् दोनों लोकों के शरीर के ऊपर नीचे वाले अङ्ग तथा उनके सुख जीवनरस और ज्ञान ज्योति सुखैश्वर्य भोग प्राप्त हैं।
Essence
मेरा आह्लादक प्रजापति परमात्मा मेरे प्राणों के अन्दर रम गया, बस गया है और सुखपालक परमात्मा मेरे मस्तिष्क में भी समा गया है सुनहरी नेमिवाले विशेष द्योतमान—प्रकाशमान सूर्य आदि उसके स्वरूप के सम्मुख फीके हैं। मुझे द्युलोक, पृथिवी लोक प्राप्त हो गए—ये दोनों भाग, शरीर के उपरि अङ्ग मस्तिष्क और निम्न अङ्ग प्राण संस्थान प्राप्त हो गए, स्वाधीन हो गए। इनके सुख ज्ञान ज्योति और जीवनरस प्राप्त हो गए॥९॥
Special
ऋषिः—त्रितः (परमात्मा में तीर्णतम—अत्यन्त प्रवेशशील उपासक)॥ देवता—विश्वेदेवाः—“इन्द्रसम्बद्धाः” (परमात्मा के दिव्यगुण सृष्टिरथचक)॥