Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

Samveda Mantra 412

1875 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- गोतमो राहूगणः Chhand- पङ्क्तिः Swara- पञ्चमः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
इ꣢न्द्र꣣ तु꣢भ्य꣣मि꣡दद्रि꣣वो꣡ऽनु꣢त्तं वज्रिन्वी꣣꣬र्य꣢꣯म् । य꣢꣯द्ध꣣ त्यं꣢ मा꣣यि꣡नं꣢ मृ꣣गं꣢꣫ तव꣣ त्य꣢न्मा꣣य꣡याव꣢꣯धी꣣र꣢र्च꣣न्न꣡नु꣢ स्व꣣रा꣡ज्य꣢म् ॥४१२॥

इ꣡न्द्र꣢꣯ । तु꣢भ्य꣢꣯म् । इत् । अ꣣द्रिवः । अ । द्रिवः । अ꣡नु꣢꣯त्तम् । अ । नु꣣त्तम् । वज्रिन् । वीर्य꣢꣯म् । यत् । ह꣣ । त्य꣢म् । मा꣣यि꣡न꣢म् । मृ꣣ग꣢म् । त꣡व꣢꣯ । त्यत् । मा꣣य꣡या꣢ । अ꣡व꣢꣯धीः । अ꣡र्च꣢꣯न् । अ꣡नु꣢꣯ । स्व꣣रा꣡ज्य꣢म् । स्व꣣ । रा꣡ज्य꣢꣯म् ॥४१२॥

Mantra without Swara
इन्द्र तुभ्यमिदद्रिवोऽनुत्तं वज्रिन्वीर्यम् । यद्ध त्यं मायिनं मृगं तव त्यन्माययावधीरर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥

इन्द्र । तुभ्यम् । इत् । अद्रिवः । अ । द्रिवः । अनुत्तम् । अ । नुत्तम् । वज्रिन् । वीर्यम् । यत् । ह । त्यम् । मायिनम् । मृगम् । तव । त्यत् । मायया । अवधीः । अर्चन् । अनु । स्वराज्यम् । स्व । राज्यम् ॥४१२॥

Samveda - Mantra Number : 412
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 3;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 4; Khand » 7;

Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

हिन्दी
Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak) - हिन्दी
Meaning
(अद्रिवः-वज्रिन्) हे आदरणीय ओजस्वी! (इन्द्र) ऐश्वर्यवन् परमात्मन्! (तुभ्यम्-इत्) तेरे लिये—तेरा ही (अनुत्तं वीर्यम्) न ह्रसित होने वाला बल है (यत्-ह) जो कि (तं मायिनं मृगम्) उस माया—प्रकृति वाले—प्राकृतिक घातक बन्धनरूप विषयमृग को “मायां तु प्रकृतिं विद्यात्” [श्वेता॰] (मायया-अवधीः) प्रज्ञा से मार दिया—मार देता है (त्यत् तव) वह तेरा ही बल है (स्वराज्यम्-अनु-अर्चन्) स्वराज्य आत्मराज्य को लक्ष्य कर तेरी अर्चना करता हुआ मैं उपासना करता हूँ।
Essence
हे आदरणीय ओजस्वी परमात्मन्! तेरा बल न दबने वाला अचूक है जिससे मायिक प्राकृतिक मन मानस विषयकाम को तूने मार दिया—मार देता है—दिव्य बना दिया है अतः मैं आत्मराज्य को लक्ष्य कर तेरी उपासना करता हूँ॥४॥
Special
ऋषिः—गोतमः (परमात्मा में अत्यन्त गतिमान्)॥