Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

Samveda Mantra 326

1875 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- द्युतानो मारुतः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
त्व꣢ꣳ ह꣣ त्य꣢त्स꣣प्त꣢भ्यो꣣ जा꣡य꣢मानोऽश꣣त्रु꣡भ्यो꣢ अभवः꣣ श꣡त्रु꣢रिन्द्र । गू꣣ढे꣡ द्यावा꣢꣯पृथि꣣वी꣡ अन्व꣢꣯विन्दो विभु꣣म꣢द्भ्यो꣣ भु꣡व꣢नेभ्यो꣣ र꣡णं꣢ धाः ॥३२६॥

त्व꣢म् । ह꣣ । त्य꣢त् । स꣣प्त꣡भ्यः꣢ । जा꣡य꣢꣯मानः । अशत्रु꣡भ्यः꣢ । अ꣣ । शत्रु꣡भ्यः꣢ । अ꣣भवः । श꣡त्रुः꣢꣯ । इ꣣न्द्र । गूढे꣡इति꣢ । द्या꣡वा꣢꣯ । पृ꣣थिवी꣡इति꣢ । अ꣡नु꣢꣯ । अविन्दः । विभुम꣡द्भ्यः꣢ । वि꣣ । भुम꣡द्भ्यः꣢ । भु꣡व꣢꣯नेभ्यः । र꣡ण꣢꣯म् । धाः꣣ ॥३२६॥

Mantra without Swara
त्वꣳ ह त्यत्सप्तभ्यो जायमानोऽशत्रुभ्यो अभवः शत्रुरिन्द्र । गूढे द्यावापृथिवी अन्वविन्दो विभुमद्भ्यो भुवनेभ्यो रणं धाः ॥

त्वम् । ह । त्यत् । सप्तभ्यः । जायमानः । अशत्रुभ्यः । अ । शत्रुभ्यः । अभवः । शत्रुः । इन्द्र । गूढेइति । द्यावा । पृथिवीइति । अनु । अविन्दः । विभुमद्भ्यः । वि । भुमद्भ्यः । भुवनेभ्यः । रणम् । धाः ॥३२६॥

Samveda - Mantra Number : 326
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 4; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 4;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 3; Khand » 10;

Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak)

हिन्दी
Samveda Bhashya (Swami Brahmmuni Parivrajak) - हिन्दी
Meaning
(त्वम्-इन्द्रः) तू इन्द्र (ह) निश्चय (जायमानः) प्रसिद्ध होता हुआ (त्यत्-सप्तभ्यः-अशत्रुभ्यः) उन सात शत्रुरहित—सात जो तेरे होता हैं “इन्द्रः सप्तहोत्राः” [तै॰ २.२.५.८] “दिशः सप्तहोत्राः” [श॰ ७.४.१.२०] पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण, ऊपर नीचे, मध्य का (शत्रुः-अभवः) शातयिता विलोडनकर्ता है अतः उनमें (गूढे द्यावापृथिवी) गहन सूक्ष्मरूप हुए द्यावापृथिवीमय पिण्ड समूह को (अन्वविन्दः) अन्वेषण कर लिया—खोज लिया पा लिया, उसके अन्दर वर्तमान (विभुमद्भ्यः-भुवनेभ्यः) अन्नभोग वाले “अन्नमिव विभु भूयासम्” [ऐ॰आ॰ ५.१.१] लोकों पिण्डों से “इमे लोका भुवनम्” [काठ॰ १४१.७] (रणं धाः) हमारे लिये रमणीय भोगों को “रणाय रमणीयाय” [नि॰ ९.१२६] धारित करता है—देता है।
Essence
पूर्व से प्रसिद्ध हुए परमात्मा ने अजेय सात दिशाओं—पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण, ऊपर, नीचे, मध्यवर्ती दिशाओं को विलोडित करके सूक्ष्म द्यावा-पृथिवीमय पिण्डमण्डल को खोज लिया और अन्न भोग वाले लोकों—पिण्डों से मनुष्यों के लिये रमणीय भोग को देता है। उसकी उपासना करनी चाहिये॥४॥
Special
ऋषिः—द्युतानः (परमात्मप्रकाश का अपने अन्दर प्रसार करने वाला)॥