SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 90

1871 Mantra
Devata- अग्निः Rishi- वामदेवः कश्यपो वा मारीचो मनुर्वा वैवस्वत अभौ वा Chhand- अनुष्टुप् Swara- गान्धारः Kaand Name- आग्नेयं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- आग्नेयं पर्व
Mantra with Swara
जा꣣तः꣡ परे꣢꣯ण꣣ ध꣡र्म꣢णा꣣ य꣢त्स꣣वृ꣡द्भिः꣢ स꣣हा꣡भु꣢वः । पि꣣ता꣢꣫ यत्क꣣श्य꣡प꣢स्या꣣ग्निः꣢ श्र꣣द्धा꣢ मा꣣ता꣡ मनुः꣢꣯ क꣣विः꣢ ॥९०

जा꣣तः꣢ । प꣡रे꣢꣯ण । ध꣡र्म꣢꣯णा । यत् । स꣣वृ꣡द्भिः꣢ । स꣣ । वृ꣡द्भिः꣢꣯ । स꣣ह꣢ । अ꣡भु꣢꣯वः । पि꣣ता꣢ । यत् । क꣣श्य꣡प꣢स्य । अ꣣ग्निः꣢ । श्र꣣द्धा꣢ । श्र꣣त् । धा꣢ । मा꣣ता꣢ । म꣡नुः꣢꣯ । क꣣विः꣢ ॥९०॥

Mantra without Swara
जातः परेण धर्मणा यत्सवृद्भिः सहाभुवः । पिता यत्कश्यपस्याग्निः श्रद्धा माता मनुः कविः ॥९०

जातः । परेण । धर्मणा । यत् । सवृद्भिः । स । वृद्भिः । सह । अभुवः । पिता । यत् । कश्यपस्य । अग्निः । श्रद्धा । श्रत् । धा । माता । मनुः । कविः ॥९०॥

Samveda - Mantra Number : 90
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 1; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 4;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 1; Khand » 9;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
परमात्माग्नि (परेण धर्मणा) पर-धर्म के सेवन द्वारा (जातः) प्रकट होता है, (यत्) जबकि वह (सवृद्भिः सह) सदा साथ रहने वाली अपनी स्वाभाविक शक्तियों समेत (आ भुवः) या प्रकट होता है । तब उपासक “कश्यप” संज्ञा वाला हो जाता है । (यत्) जबकि (अग्निः) परमात्मा (कश्यपस्य) कश्यप का (पिता) पिता बनता है, (श्रद्धा) श्रद्धा उसकी (माता) माता बनती है, और उसका (मनुः) मन (कविः) उस का उपदेष्टा गुरु बनता है ।
Footnote
[ पर धर्मः = सत्य, ब्रह्मचर्य, तप, उपासना यादि पर-धर्म हैं, पर-ब्रह्म की प्राप्ति के लिये । अभ्युदय अर्थात् सांसारिक उन्नति के लिये, सुपथ द्वारा उपार्जन के निमित्त जो कर्म किये जाते हैं, इन्हें अपर-धर्म कहते हैं । पराविद्या और अपरा विद्या का भेद भी इसी दृष्टि से है । कश्यपस्य = “कश्यपः पश्यको भवति, पश्यतीति” (तै० आ०, १। ८। ८) । उपासक जब दिव्यदृष्टि से सम्पन्न हो जाता है यत् सर्वं तब वह “कश्यप” हो जाता है, यथार्थ द्रष्टा बन जाता है ] ।