SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 70

1871 Mantra
Devata- अग्निः Rishi- वसिष्ठो मैत्रावरुणिः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः Kaand Name- आग्नेयं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- आग्नेयं पर्व
Mantra with Swara
इ꣣न्धे꣢꣫ राजा꣣ स꣢म꣣र्यो꣡ नमो꣢꣯भि꣣र्य꣢स्य꣣ प्र꣡ती꣢क꣣मा꣡हु꣢तं घृ꣣ते꣡न꣢ । न꣡रो꣢ ह꣣व्ये꣡भि꣢रीडते स꣣बा꣢ध꣡ आ꣡ग्निरग्र꣢꣯मु꣣ष꣡सा꣢मशोचि ॥७०॥

इ꣣न्धे꣢ । रा꣡जा꣢꣯ । सम् । अ꣣र्यः꣢ । न꣡मो꣢꣯भिः । य꣡स्य꣢꣯ । प्र꣡ती꣢꣯कम् । आ꣡हु꣢꣯तम् । आ । हु꣣तम् । घृते꣡न꣢ । न꣡रः꣢꣯ । ह꣣व्ये꣡भिः꣢ । ई꣣डते । स꣣बा꣡धः꣢ । स꣣ । बा꣡धः꣢꣯ । आ । अ꣣ग्निः꣢ । अ꣡ग्र꣢꣯म् । उ꣣ष꣡सा꣢म् । अ꣣शोचि ॥७०॥

Mantra without Swara
इन्धे राजा समर्यो नमोभिर्यस्य प्रतीकमाहुतं घृतेन । नरो हव्येभिरीडते सबाध आग्निरग्रमुषसामशोचि ॥

इन्धे । राजा । सम् । अर्यः । नमोभिः । यस्य । प्रतीकम् । आहुतम् । आ । हुतम् । घृतेन । नरः । हव्येभिः । ईडते । सबाधः । स । बाधः । आ । अग्निः । अग्रम् । उषसाम् । अशोचि ॥७०॥

Samveda - Mantra Number : 70
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 1; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 2;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 1; Khand » 7;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(राजा) जगत् का राजा, (अर्यः) सब का स्वामी, (नमोभिः) नम्रभावों और नमस्कारों द्वारा (सम् इन्धे) सम्यक् प्रदीप्त होता है, (यस्य) जिस राजा की (प्रतीकम्) प्रतीकभूत (अग्निः) पार्थिव-अग्नि (घृतेन आहुतम्) घृताहुति प्राप्त करती है । (सबाधः) विघ्न-बाधाओं से पीड़ित हुए (नरः) नर, (हव्येभिः) हवियों-और-आत्मसमर्पणों द्वारा, (ईडते) इस राजा की पूजा तथा सत्कार करते हैं । (अग्निः) यह ज्योतिर्मय प्रभु (उषसाम् अग्रम्) उषाकालों से पहिले अर्थात् प्रातः-काल की सन्धिवेला से, (अशोचि) उपासकों के हृदयों में चमक उठता है ।
Footnote
[ प्रतीकम् :- अथर्ववेद में कहा है “अग्नावग्निश्चरति प्रविष्टः” (अथर्व० ३। ३९। ९), अर्थात प्राकृतिक अग्नि में परमात्माग्नि प्रविष्ट हुई है। इसीलिये अग्निहोत्र का विधान है। अग्निहोत्र की अग्नि में दी गई आहुति परमेश्वर के प्रति दी आहुति समझनी चाहिये । अग्निहोत्र की अग्नि, परमात्माग्नि की प्रतीक रूप है । ये दोनों अग्नियां ज्योतिर्मय हैं ]