SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 64

1871 Mantra
Devata- अग्निः Rishi- उपस्तुतो वार्हिष्टव्यः Chhand- जगती Swara- निषादः Kaand Name- आग्नेयं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- आग्नेयं पर्व
Mantra with Swara
चि꣣त्र꣢꣫ इच्छिशो꣣स्त꣡रु꣢णस्य व꣣क्ष꣢थो꣣ न꣢꣫ यो मा꣣त꣡रा꣢व꣣न्वे꣢ति꣣ धा꣡त꣢वे । अ꣣नूधा꣡ यदजी꣢꣯जन꣣द꣡धा꣢ चि꣣दा꣢ व꣣व꣡क्ष꣢त्स꣣द्यो꣡ महि꣢꣯ दू꣣त्यां꣢३꣱च꣡र꣢न् ॥६४॥

चि꣣त्रः꣢ । इत् । शि꣡शोः꣢꣯ । त꣡रु꣢꣯णस्य । व꣣क्षथः꣢ । न । यः । मा꣣त꣡रौ꣢ । अ꣣न्वे꣡ति꣣ । अ꣣नु । ए꣡ति꣢꣯ । धा꣣त꣢꣯वे । अ꣣नूधाः꣢ । अ꣣न् । ऊधाः꣢ । यत् । अ꣡जी꣢꣯जनत् । अ꣡ध꣢꣯ । चि꣣त् । आ꣢ । व꣣व꣡क्ष꣢त् । स꣣द्यः꣢ । स꣣ । द्यः꣢ । म꣡हि꣢꣯ । दू꣣त्य꣢꣯म् । च꣡र꣢꣯न् ॥६४॥

Mantra without Swara
चित्र इच्छिशोस्तरुणस्य वक्षथो न यो मातरावन्वेति धातवे । अनूधा यदजीजनदधा चिदा ववक्षत्सद्यो महि दूत्यां३चरन् ॥

चित्रः । इत् । शिशोः । तरुणस्य । वक्षथः । न । यः । मातरौ । अन्वेति । अनु । एति । धातवे । अनूधाः । अन् । ऊधाः । यत् । अजीजनत् । अध । चित् । आ । ववक्षत् । सद्यः । स । द्यः । महि । दूत्यम् । चरन् ॥६४॥

Samveda - Mantra Number : 64
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 1; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 2;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 1; Khand » 7;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(शिशोः) शिशुवत् राग-द्वेष से रहित, परन्तु कार्य करने में (तरुणस्य) सदा युवा परमात्मा का, (वक्षथः) संसार-भार का वहन कार्य, (चित्र इत्) विचित्र हैं, आश्चर्यकारी है, जो कि (धातवे) दुग्ध पान तथा अन्य प्रकार के धारण-पोषण के लिये (मातरौ) माता-पिता का (न अन्वेति) अनुगमन नहीं करता, अर्थात् अवतार रूप में मानुष - जन्म नहीं लेता। (अनूधाः) स्तनरहित प्रकृति (यद्) जब (अजीजनत) परमात्मा को सक्रिय रूप में प्रकट करती है, (अधा) तदनन्तर, (चित) यह परमात्मा सचेत हो कर, (महि दूत्यं चरन्) महा दूत-कर्म करता हुआ, (आ ववक्षत्) सबः ओर विस्तृत संसार का वहन करने लगता है ।
Footnote
[ दूत्यम् :—दूत का कार्य है एक देश का सन्देश दूसरे देश में पहुँचाना । प्रभु अपने संदेशों को एक लोक से दूसरे लोकों में सदा पहुँचा रहा है। तभी सभी लोक-लोकान्तर पारस्परिक समन्वय में स्थित हैं । ]